Doğu Anadolu Bölgesi'ndeki müzelerde bulunan Hristiyan konulu taş eserler

Doğu Anadolu Bölgesi zengin bir tarih ve kültürel mirasa sahiptir. Jeopolitik ve jeostratejik konumu nedeniyle hem ülke tarihine hem de dünya tarihine yön veren önemli bir bölgedir. Geçmişten günümüze farklı inanç ve topluluklara ev sahipliği yapmıştır. İncelenen coğrafyada bu medeniyetlere ait birçok taşınır ve taşınmaz kültür varlığı yer almaktadır. Bu kültür varlıklarının önemli bir kısmını bugün bölgedeki müzelerde bulunan taş eserler oluşturmaktadır. "Doğu Anadolu Bölgesi'ndeki Müzelerde Bulunan Hristiyan Konulu Taş Eserler" tez konumuzu oluşturmuştur. Bu alanda bir bütün halinde yapılan çalışma bulunmamaktadır. 4 yıllık saha çalışmasıyla Ahlat, Erzincan, Erzurum, Kars, Malatya, Tunceli ve Van müzelerinde envanter kayıtları yapılmış 60 adet mezar taşı, 48 adet mimari parça olmak üzere toplamda 108 taş eser çalışılmıştır. Eserlerin büyük bir çoğunluğu Ermenilere aittir. Bunun dışında Rus, Gürcü, Nasturi, Doğu Roma, Amerikan ve Alman'lara ait taş eserler de ortaya çıkarılmıştır. Yazıtlarda Ermenice başta olmak üzere Rusça, Nasturice, Grekçe, Almanca ve İngilizce kullanılmıştır. Yazıtlardan 38 eserin bilinmeyen tarihleri kesinleştirilmiştir. Van müzesindeki 1179 tarihli mezar taşı en eski tarihlidir. En geç tarihli ise Kars müzesindeki 1909 tarihli mezar taşıdır. 19. yüzyıl ve sonrasındaki yazıtlarda Latin alfabesiyle tarih verilmesi önemlidir. 13'ü Ermeni, 3'ü Rus, 1'i Amerikan 1'i de Alman olmak üzere 18 adettir. Van müzesindeki 2 mezar taşının Alman ve Amerikan misyonerlerine ait olması ile Kars müzesindeki 5 Rus mezar taşından üçünün asker kökenli olması ilginç sonuçlardır. Eserlerin çoğunluğu haç işlemeli taşlardır. Yüzeyleri bitkisel, geometrik ve figüratif süslemelerle bezenmiştir. Süsleme açısından Ermeni eserleri ön plandadır. Oyma, kabartma ve kazıma tekniği kullanılmıştır. Tarih öncesi çağlardan başlayarak Anadolu'da kurulan birçok medeniyet arkeoloji ve sanat tarihi açısından eşsiz eserler bırakmıştır. Türkiye Cumhuriyeti'ndeki bu eserler bizim himayemiz ve sorumluluğumuzdadır. Müzelerimizde imkanlar nispetinde korunmaya alınmıştır. Müze envanter kayıtlarındaki eksik bilgiler çalışmamızla giderilmiştir. Bölgedeki müzeleri bir bütün olarak ele alıp, objektif ve bilimsel metotlarla ilk defa yapılan bu çalışmanın önemli bir kaynak oluşturacağı kanaatindeyiz.