Ebubekir Ratib Efendi as an Ottoman envoy of knowledge between the east and the west

ÖZET Avrupa'ya gönderilen Osmanlı elçilerinin raporları, Osmanlı ve Avrupa dünya görüşleri arasındaki farkı anlama açısından bize önemli ip uçları sunmaktadır. Osmanlı elçilerinin Avrupa kültürünü algılayış tarzı, genelde, Osmanlı'nın gözündeki Avrupa tasvirini şekillendirmiştir. Bu açıdan, Ebûbekir Râtib Efendi'nin Viyana Sefâretnâmesi adlı eseri üzerinde durularak bir Osmanlı elçisinin Fransız İhtilali sonrasında Habsburg İmparatorluğu ve Avrupa hakkındaki gözlemleri irdelenecektir. Râtib Efendi'nin yaklaşık 500 sayfa büyüklüğündeki bu uzun eseri, Osmanlı'nın Avrupa'nın genel durumunu anlama iştiyakına delalet etmektedir. Bu çalışmada ilk olarak Râtib Efendi (1749-1799)'nin hayatı ve eserleri üzerinde duracağız. Onun yaşam öyküsü, Osmanlı bürokrasisindeki elit-içi çatışmaya ışık tutacaktır. Râtib Efendi'nin Habsburg İmparatorluğu'nda bulunan askerî akademiler konusundaki gözlemlerinin III. Selim (1789-1807) devrindeki Nizâm-ı Cedîd hareketinin eğitim politikasını etkilediği görülmektedir. Bu nedenle, Râtib Efendi tarafından açıklandığı şekliyle, Habsburg İmparatorluğu'ndaki askerî akademiler konusu üzerinde duracağız. Ayrıca, Râtib Efendi'nin Osmanlı İmparatorluğu'nun gerileyişi konusundaki düşüncelerine yer vereceğiz. Bu bağlamda, onun fikirleriyle nasihatnâme yazarlarının fikirleri arasındaki benzerlikler belirtilecektir. Bir Osmanlı elçisinin Avrupa politikası konusundaki bilgisinin sınırlarını görmek açısından, Râtib Efendi'nin Avrupa politikası üzerindeki görüşleri de ayrıca incelenecektir. II