Doğu karadeniz metalojenik provensinde Balcılı (Artvin) ve Güzelyayla (Trabzon) bakır-molibden oluşumlarının jenetik etüdü

ÖZET Kuzey Türkiye'de yer alan iki bakır-molibden sahası, Balcılı(Artvin) ve Güzelyayla(Trabzon) bu çalışma kapsamında ele alınmıştır. Balcılı porfiri bakır mineralizasyonu tonalit ve granodiorit bileşimli pültonik kayaçlara, Güzelyayla porfiri bakır mineralizasyonu ise porfiritik dokulu andezit ve dasitlere bağlı olarak gelişmiştir. Kalk-alkali granitik bir magmanın ürünü olan inceleme alanı kayaçları, yoğun bir şekilde hidrotermal alterasyona maruz kalmışlardır. Balcılı granitoidleri daha ziyade peralüminyumlu ve göreceli olarak tasodik karakterlidir. Asıl cevherleş meyi bünyesinde bulunduran potasik kuşağın, Güzelyayla sahasına aranla daha geniş bir alanda yayılım göstermesi nedeni ile, I-tipi bir granitoidten S-tipi bir granitoi- de geçiş eğilimi gösterirler. Tektonik distriminasyon diağramlarında volkanik yay granitoidleri alanında dağılım gösteren Balcılı granitoidleri, ağırlıklı normal yay karakterinden doygun yay karakterine geçiş gösterirler. Magnezyo-hornblend bileşimli kalsik amfibolleri kapsamın da bulunduran inceleme alanı kayaçları; ortalama olarak 3.02±0.5 kbar kristalizasyon basınçlarında ve 791±75°C sıcaklıklarda duraylı hale gelmişlerdir. Bakır ve molibden disseminasyon ve damarcık şeklinde olmak üzere başlıca iki türde cevherleşme sergilerler. Jeokimyasal çoklu veri analizi değerlendirmeleri ile bakır 'in Kuzey- doğu-Güneybatı doğrultusunda ve Güneydoğu ' ya artan oran da konsantrasyon gösterdiği belirlenmiştir. Metaalüminyumlu ve daha ziyade peralüminyumlu Güzel yayla valkanoplütonik kayaçları, sodik karakterli olup, I-tipi granitoidlerin genel çizgilerini daha baskın bir şekilde kapsamlarında bulundururlar. Volkanik yay granitoidleri alanında yayılım gösteren volkanoplütonik kayaçlar, primitif ve normal bir yay doygunluğunun genel karakterlerini taşırlar. Magnezyo-hornblend bileşimli kalsik amfibolleri bünyelerinde bulunduran kayaçlar, ortalama olarak 2.71±0.5 kbar kristalizasyon basınçlarında ve 6B2-75 C sıcaklıklarda duraylı hale gelmişlerdir. Bakır disseminasyon, damarcık ve mikrodamarcıklar şeklin de, molibden ise disseminasyon ve damarcıklar şekilde izlenir. Jeokimyasal çoklu veri analizi değerlendirme yöntemleri.ile bakır ' m Kuzeydoğu-Güneybatı doğrultusun da ve Güneydoğu 'ya artan oranda konsantrasyon gösterdiği saptanmıştır. Lineer diskriminant analizi, % 90 güvenlik sınırı içinde, Balcılı sahasının Cu-Mo popülasyonunun % 75 Güzel yayla sahasının Cu-Mo popülasyonunun ise % B3 oranında merkezi indekse göre ayrılabileceğini göstermiştir. Buna göre, Güzelyayla sahası gerek cevher minerallerinin türü gerekse Cu-Mo popülasyonlarının dağılım sınırları açısın dan Balcılı sahasına göre önemli bir mineralizasyon alanı olarak ön plana çıkmıştır.A GENETICAL INVESTIGATION OF BALCILK ARTVİN) AND GÜZELYAYLA( TRABZON) COPPER-MOLYBDENUM OCCURRENCES IN THE METALLOGENIC PROVINCE OF EASTERN PONTID SUMMARY In the folloujing dissertation, turn porphyry copper mineralization areas Balcılı (Artvin ) and Güzelyayla (Trabzon) in Northern part of Turkey has been studied. In Balcılı, the mineralization is hosted by the tonalitic and granodioritic plutonic rocks. These type of rocks are cut by the prophiritic and felsitic andesites-quartz andesites, dacites, diabase dykes and veins or veinlets type of quartzs. Although there is no clear geological age for emplacement of the Balcxli granitoids, a number of researchers agree with the Upper Cretaceous age based on their field obsevations. The Güzelyayla porphyry type cooper mineralization is hosted by the volcanic and subvolcanic porphiritic andesites and dacites. The grain size of the rocks change from north to south in accordance with the chemical compositions of volcanoplutonics and reaches to the gronodiorites and adamellites in the south of the investigated area. Major element geochemical results reveal that the Balcılı granitoids are derived from the calc-alkali magmas. In Balcılı, the magmatic rocks are relatively in sodic and calcic character ;' the alkali-lime index for granitoids is approximately 63. Metaluminous and peraluminaus granitoids spreaded as the transition types as classified by the I and S-type granitoids. As the potassic alteration is widespread in this area, there is an excess potassium content in the rocks which results from the secondary biotites. This is believed to be affected by the variation of the original I-type granitoid to the S-type granitoid. The Balcılı plutonic rocks are also named as the magnetite series granitoids. Major element geochemical results indicate that the Güzelyayla volcanic and sobvolcanic rocks are generated from the calc-alkali magmas. Dacites are the main rock group in the investigated area. Their chemial compositions vm