Doğu Türkistan'da nüfus hareketi ve iskân politikası (1949-1976)

1949 yılında Merkezi Çin başta olmak üzere Qing Hanedanlığı ve Guomindang döneminde hâkim olunan tüm toprakları ele geçiren Çin Komünist Partisi bu suretle iktidara gelmiş ve bundan sonraki süreçte kendi yönetimini güçlendirmek üzere bir dizi siyasi programı uygulamaya koymuştur. 1 Ekim 1949 tarihi itibariyle kurulduğu resmen ilan edilen Çin Halk Cumhuriyeti, aynı tarih itibariyle Doğu Türkistan'da da yönetimi ele almıştır. Bu tarih itibariyle Komünist sistemin Doğu Türkistan'da tamamen uygulanması adına adımlar atan Pekin yönetimi ilk olarak bölgede rejime muhalif olan herkesi tasfiye hareketine girişmiştir. Bununla birlikte bölgedeki keyfi uygulamalardan duyulan rahatsızlık halkın zaman zaman ayaklanmasını ortaya çıkarmış, Komünist iktidar her türlü başkaldırı hareketini acımasız bir şekilde kuvvet kullanarak bastırmıştır. 1 Eylül 1955 tarihi itibariyle Doğu Türkistan "Xin-jiang Uygur Özerk Bölgesi" ilan edilerek idari statüsü belirlenmiştir. 1955 sonrası dönemde, 1930'lu yıllarda başlayan bölgeye göçmen Çinli iskânı projesi Komünist Parti eliyle ama bu sefer daha yoğun olarak bölgeye nüfus transferi gerçekleştirilmiştir. Merkezi Çin Hükümeti'nin Doğu Türkistan'a iskân ettiği göçmen Çinlilerin bölgede nerelere ve ne amaçla yerleştirildikleri günümüzde hala çokça tartışılan bir konudur. 1952 yılı itibariyle, Doğu Türkistan nüfusunun %5'ini oluşturan etnik Çinli nüfus, 2000'li yıllara gelindiğinde %45 seviyelerine ulaşmış, günümüzde ise bu oran %50'yi geçmiş durumdadır. Çalışma ile Çin Komünist Partisi'nin Doğu Türkistan'a iskân ettiği göçmen Çinliler üzerinden bölgenin demografik yapısını nasıl değiştirdiği ortaya konulmaya çalışılmıştır. 1949 sonrası süreçte bölgenin tam bir sömürge mantığı ile yönetilip, halkın asimilasyonu ile bölgede kalıcı bir Çin yönetimi oluşturmaya matuf Çin Komünist parti siyaseti de ortaya konulmaya çalışılmıştır. Çalışma ile Doğu Türkistan'daki Çin komünist Partisi'nin tarih, kültür, dini hayat, eğitim, nüfus planlaması adı altında kürtaj, nükleer denemeler gibi birçok tahrifata sebep olan uygulamaları ve bu uygulamalara bölge halkının tepkisi örnekleriyle ortak konulma gayretinde olunmuştur.