Domateste erken yanıklık etmeni Alternaria solani (Ell. & Mart.) L.R. Jones and Gout'un biyolojik mücadele imkanlarının araştırılması

Domates fidelerinde önemli verim kayıplarına neden olan erken yanıklık etmeni Alternaria solani (Ell. & Mart.) L.R. Jones and Grout toprakta uzun süre canlı kalabilmesi ve geniş konukçu çevresine sahip olmasından dolayı rotasyonla kontrolü zor olan bir etmendir. Bitki hastalıkları ile mücadelede kullanılan kimyasal ilaçların ise çevre, insan ve hayvan sağlığı üzerindeki olumsuz etkileri, dayanıklılık ve kalıntı probleminin ortaya çıkmasına ilişkin kaygılar, bilim adamlarını kimyasal mücadeleye alternatif yeni, daha ekonomik ve etkin mücadele yöntemleri keşfetme arayışına itmiştir. Bu bağlamda akla gelen yaklaşımlardan birisi de mikrobiyal biyoajanların hastalık ve zararlıların kontrolünde kullanılmasıdır.Bu nedenle, patojene karşı biyolojik mücadele ajanlarının belirlenerek etkin kullanımının sağlanması oldukça önemlidir. Bu çalışmada; domates fidelerinde hastalık yapan erken yanıklık hastalığına karşı biyolojik mücadele ajanı olabilecek fungus ve bakteri izolatları belirlenmiştir. Çalışmada daha önce yapılan farklı çalışmalarda; yabani ve kültür bitkilerinin toprak altı veya toprak üstü aksamlarından izole edilerek, Microbial Identification System (MIS)'ine göre tanılanmış olan (3 adedi Bacillus subtilis, 1 adedi B. pumilus, 1 adedi Pseudomonas fluorescens, 2 adedi Pantoea agglomerans, 2 adedi B. megaterium, 1 adedi B. cereus, 1 adedi Paenibacillus polymxa, 1 adedi B. sphaericus, 1 adet B. thuringiensis türlerine ait izolatlar) toplam 13 adet biyoajan bakteri ve yine daha önce yapılan çalışmalarda etkililiği farklı bitki patojenlerine test edilerek moleküler sistemde tanılanmış olan Tricoderma harzianum türüne ait toplam 2 fungus izolatı kullanılmıştır. Bu bakterilerin ve fungusların patojene karşı etkililiği in vitro şartlarda test edilmiş ve en etkili sonuç veren 6 bakteri ve 1 fungus izolatının etkililiği in vivo şartlarda da belirlenmiştir. Bu amaçla 3 tekerrürlü olarak kurulan saksı denemelerinde 3'er saksıya sadece patojen fungus izolatı, 3'er saksıya sadece biyoajan bakteri ve biyoajan fungus izolatı ve 3'er saksıya da patojen fungus ve biyoajan bakteri ve biyoajan fungus izolatı birlikte uygulanmıştır. Yapılan çalışmanın sonucunda B. amyloliquefaciens türüne ait 2 izolatın ve T. harzianum'un 1 izolatının Alternaria solani'ye karşı mücadelede in vivo şartlardada etkili olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca T. harzianum izolatının bitki gelişimi üzerinde olumlu etki yaptığı da belirlenmiştir. Sonuç olarak; en etkili bulunan 2 bakteri ve 1 fungus izolatının domates yetiştiriciliğinde A. solani' nin kontrolünde biyokontrol ajanı olarak kullanılabileceği belirlenmiştir.