Donar bitkilerin yetişme koşulları ve anterlere farklı sürelerle soğuk uygulamasının ekmeklik buğdayda haploid bitki rejenerasyonuna etkileri üzerinde bir araştırma

Ekmeklik buğday (Triticum aestivum L.) anter kültüründe genotip, ekim zamanı ve soğuk ön uygulama sürelerinin haploid bitki üretimine etkisini saptamak amacıyla yürütülen bu araştırmada, sera ve tarla koşullarında beş farklı ekim zamanında (15 ekim, 1 Kasım, 15 Kasım, 1 Aralık, 15 Aralık) ekimleri yapılmış olan 2 ekmeklik buğday çeşidine (Seri 82 ve GENÇ 99) ait bitkilerden alman başaklara +4 °C'de farklı süreli (kontrol, 3 gün, 6 gün ve 9 gün) soğuk ön uygulaması yapılmış ve soğuk ön muamele süreleri sonunda başaklardan izole edilen anterler P2 ortamında kültüre alınmışlardır. Kültüre alman arterlerde, reaksiyon gösteren anter oranı, 100 anter başına rejenere olan bitki sayısı, yeşil bitki sayısı ve albino bitki sayısı saptanmıştır. Araştırma sonuçlan, genotipin anterlerden haploid bitki rejenerasyonunu etkileyen en önemli faktör olduğunu ortaya koymuştur. Donor bitkilerin, sera koşullarında 15 Ekimden sonra, tarla koşullarında ise 1 Kasımdan sonra ekilmesi anter reaksiyon oranında önemli derecede azalmaya neden olmuştur. Tarla koşullarında 15 Ekim tarihinde ekilen bitkilerden alman anterlere 9 günlük soğuk uygulaması en yüksek bitki rejenerasyon oranı ( 37.5 bitki/100 anter) sağlayan kombinasyon olmuştur. Sera koşullarında yetişen bitkilerde soğuk uygulaması yeşil bitki rejenerasyon oranında önemli bir farklılık yaratmamasına karşılık, tarla koşullarında 6 günlük soğuk uygulaması kontrole göre yeşil bitki rejenerasyon oranında önemli artışa neden olmuştur. Faktör kombinasyonları, albino bitki rejenerasyon oranında önemli farklılık yaratmıştır. Araştırmadan elde edilen bulgulara dayanarak, ekmeklik buğday ıslah programlarında anter kültüründen etkin bir şekilde yararlanabilmek için, ıslah programında yer alan her genotip için uygun donor bitki yetişme koşullarının ve anterlere soğuk uygulama süresinin saptanması gerektiği sonucuna varılmıştır. Anahtar Kelimeler : Ekmeklik Buğday, Genotip, Donor Bitkilerin Yetişme Koşullan, Anter, Soğuk Uygulaması