Dul kadınlarda aktif yaşlanma sürecinin sosyolojik analizi: Seydişehir örneği

Bu çalışma, Konya ili Seydişehir ilçesinde yaşayan 60 yaş ve üzeri dul (eşi vefat etmiş ve/veya boşanmış) kadınların aktif yaşlanma süreçlerini anlamaya odaklanan nitel bir incelemedir. Seydişehir'in kırsal–kentsel geçiş niteliği (ilçe merkezi ile çevredeki mahalle/kırsal yerleşimlerin iç içe geçtiği mekânsal yapı) dul kadınların gündelik pratiklerini, hizmetlere erişimini ve toplumsal görünümlerini belirgin biçimde etkilediğinden, saha bu yerel bağlam gözetilerek tasarlanmıştır. Çalışmanın katılımcı grubu 60–82 yaş aralığındaki 25 dul kadından oluşmaktadır. Katılımcılar ilçe merkezinde ve mahalle/kırsal yerleşimlerde ikamet etmektedir. Araştırma, olgubilim (fenomenoloji) deseniyle yürütülmüştür. Zira amaç, dul kadınlık deneyiminin anlam dünyasını katılımcıların kendi anlatıları üzerinden görünür kılmaktır. Bu nedenle veri toplamada, deneyimin dilsel ifadesini birincil veri olarak kabul eden yarı yapılandırılmış mülakatlar tercih edilmiştir. Elde edilen veriler içerik analizi ile çözümlenmiş, kod-tema aşamalarında ikinci bir araştırmacıyla görüş birliği sağlanarak güvenilirlik güçlendirilmiştir. Bulgular, aktif yaşlanmanın sağlık–katılım–güvenlik eksenlerinde eşzamanlı ve yerel kültürel kodlarla iç içe deneyimlendiğini göstermektedir. Geçim çoğunlukla dul/emekli aylıkları ve sınırlı mülkiyet gelirleriyle sürdürülmekte; kronik hastalık yönetimi, ilaç ve ulaşım kaynaklı cepten ödemeler ile bakım yükümlülükleri toplumsal katılımı daraltmaktadır. Düşük yoğunluklu fiziksel etkinlikler, komşuluk ve aile ritüelleri ile Halk Eğitim ve belediye kursları psiko-sosyal dayanıklılığı güçlendirmektedir. Dini ritüeller yalnızlık ve kaygıyı düzenleyen sembolik dayanaklar sunmakta; dulluk çoğu kez özerklik, yük olmama, mahremiyet ve saygın yaşam değerleriyle anlamlandırılmaktadır. Sonuçlar, gelir güvencesinin, sağlık ve evde bakım erişiminin, düşük maliyetli katılım kanallarının ve dijital/ulaşım desteklerinin güçlendirilmesi gereğine işaret etmektedir.