Düzenli fiziksel aktivite yapan ve yapmayan sınıf ve branş öğretmenlerinin öfke kontrol düzeylerinin değerlendirilmesi (Merzifon örneği)

Bu araştırma, Amasya ili Merzifon ilçesi ilk ve ortaokullarda görev yapan düzenli fiziksel aktivite yapan ve yapmayan sınıf ve branş öğretmenlerinin öfke kontrol düzeylerini değerlendirme amacı taşımaktadır. Araştırma grubu, Amasya'nın Merzifon ilçesinde bulunan ilkokullarda görev yapmakta olan 24 ile 60 yaş arası 114 erkek, 122 bayan olmak üzere toplam 236 gönüllü ve sağlıklı sınıf ve branş öğretmenleri oluşturmaktadır. Verilerin toplanmasında Spielberger (1983) tarafından geliştirilmiş, Özer (1994) tarafından Türkçeye uyarlanarak geçerlik güvenirliği yapılmış olan "Sürekli Öfke ve Öfke İfade Tarz Ölçeği (SÖÖİTÖ)" ve 2004 yılında Ercüment Ersanlı (2011) tarafından geliştirilen "Tolerans Ölçeği" kullanıldı. Araştırmaya başlamadan öncelikle etik kurul izni ve gerekli kurum izinleri alındı. Çalışma verilerinin normal dağıldığı (p>0,05) Shapiro-Wilk testi ile belirlendi. Araştırmaya katılan öğretmenlerin ölçek maddelerine verdikleri yanıtların iç tutarlılıklarının orta ve yüksek seviyede güvenilir olduğu (0,75 ve üzeri) tespit edildi. Verilerin, öğretmenlik branşına, cinsiyete, medeni duruma ve spor yapma durumuna göre farklılık gösterip göstermediği student t testi, yaş, cinsiyete göre branş, medeni durum ve spor yapma durumuna göre değişiklik olup olmadığını da Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA)/Tukey testi ile belirlendi. Yapılan değerlendirmeler sonucunda; öğretmenlerin cinsiyet değişkeni ile öfke kontrol alt boyut puanı arasında erkekler lehine anlamlı bir fark (p<0,05) gözlenirken, tolerans ölçeği toplam puanı, SÖÖİTÖ ve alt boyut puanları arasında anlamlı bir fark (p>0,05) gözlenmedi. Öğretmenlik branşı değişkenine göre öfke değişimleri incelendiğinde; sürekli öfke ve öfke içte alt boyutlarında sınıf öğretmenleri lehine anlamlı fark gözlenirken (p<0,05) diğer ölçek ve alt ölçeklerde anlamlı bir fark tespit edilmedi (p>0,05). Medeni durum değişkeni ile öfke dış alt boyut puanı arasında bekar öğretmenler lehine anlamlı bir fark (p<0,05) gözlenirken, tolerans ölçeği toplam puanı, SÖÖİTÖ toplam puanı, sürekli öfke, öfke kontrol ve öfke iç toplam ve alt boyut puanları arasında anlamlı bir fark (p>0,05) gözlenmedi. Spor yapma durumu değişkeni ile SÖÖİTÖ toplam puanı arasında spor yapan öğretmenler lehine anlamlı fark (p<0,05) gözlenirken tolerans ölçeği toplam puanı, sürekli öfke, öfke kontrol, öfke iç ve öfke dış toplam ve alt boyut puanları arasında anlamlı bir fark (p>0,05) gözlenmedi. Yaş değişkeni ile tolerans ölçeği arasında anlamlı bir fark (p>0,05) belirlenmezken, SÖÖİTÖ toplam puanı, sürekli öfke, öfke dış ve öfke iç toplam ve alt boyut puanları arasında 40-49 yaş öğretmenler lehine anlamlı bir fark (p<0,05) belirlendi. Cinsiyete göre branş ile tolerans ölçeği arasında anlamlı bir fark (p>0,05) belirlenmezken, SÖÖİTÖ toplam puanı, sürekli öfke, öfke kontrol, öfke dış ve öfke iç toplam ve alt boyutları arasında kadın sınıf ve branş öğretmenleri lehine anlamlı bir fark (p<0,05) belirlendi. Cinsiyete göre medeni durum ile sürekli öfke alt boyutunda erkek evli öğretmenler, öfke kontrol alt boyutunda erkek bekar ve evli kadın öğretmenler, öfke dış alt boyutunda ise erkek evli, kadın evli, kadın bekar öğretmenler lehine anlamlı bir fark (p<0,05) belirlenirken, tolerans ölçeği toplam puanı, SÖÖİTÖ toplam puanı ve öfke iç alt boyut puanı arasında anlamlı bir fark (p>0,05) belirlenmedi. Cinsiyete göre spor yapma durumu ile öfke kontrol alt boyutunda spor yapmayan kadın öğretmenler lehine anlamlı bir fark (p<0,05) belirlenirken, tolerans ölçeği toplam puanı, SÖÖİTÖ toplam puanı, sürekli öfke alt boyutu, öfke dış alt boyutu ve öfke iç alt boyutu arasında anlamlı bir fark (p>0,05) belirlenmedi. Sonuç olarak: Kadın branş öğretmenlerinin kadın sınıf öğretmenlerine oranla sürekli öfke düzeylerinin yüksek olduğu, erkek branş öğretmenlerinin kadın branş öğretmenlerine oranla öfke kontrol düzeylerinin yüksek, erkek sınıf öğretmenlerinin kadın sınıf öğretmenlerine oranla öfkelerini daha çok dışa vurdukları, kadın branş öğretmenlerinin ise kadın sınıf öğretmenlerine oranla öfkelerini daha çok içe attıkları tespit edildi. Bekar öğretmenlerin öfkelerini dışa vurdukları, evli erkek öğretmenlerin öfke kontrol düzeylerinin daha yüksek olduğu kanaatine varıldı. 29 yaş ve altı öğretmenlerin sürekli öfke ve dışa vurulan öfke düzeylerinin yüksek, 30 yaş ve üstü öğretmenlerin öfkelerini bastırmadığı ve öfke kontrol ölçeği puanlarının daha yüksek olduğu anlaşıldı. Spor yapan erkek öğretmenlerin öfkelerini kontrol etme düzeyleri spor yapmayan kadın öğretmenlere göre daha yüksek olduğu tespit edildi. Ayrıca spor yapan erkek öğretmenlerin öfkeyi tolere etme düzeyleri spor yapmayan erkek öğretmenlere oranla daha yüksek olduğu anlaşıldı. Spor yapan kadın öğretmenlerin öfkeyi tolere etme düzeyleri spor yapmayan kadın öğretmenlere oranla daha düşük olduğu anlaşıldı. Spor yapan öğretmenlerin öfkelerini dışarı daha çok yansıttığı tespit edildi. Bu da sporun rekabete dayalı bir etkinlik olmasından kaynaklandığı düşünülmektedir. Tüm bu sonuçlara baktığımızda sporun öfkeyi kontrol etmede olumlu etkilerinin olduğu kanaatine varıldı. Bundan dolayı öğretmenlere öfke konulu testler yapılması, öfke konulu seminerler düzenlenmesi ve spora teşvik edilmesi önerilmektedir.