Düziçi ve yöresi ağızları (İnceleme-metinler-sözlük)

Düziçi ilçesi Osmaniye iline bağlı, birçok Türkmen aşiretinin yaşamını sürdürdüğü köklü bir yerleşim alanıdır. İsmi Oğuz boyundan gelen Farsak (Varsak), Bayındırlı, Akçakoyunlu ve Peçenek gibi adlarda köy veya mahalleleri bünyesinde barındırmaktadır. Türkçenin bozulmadan kullanıldığı nadir ilçelerden biri olması sebebiyle Düziçi yöresinin konuşma biçimi, dilsel özellikleri ve söz varlığının incelenmesi oldukça önemlidir. Bu nedenle Türkçeye, özellikle "Ağız Atlası" çalışmalarına katkısının olacağı düşüncesiyle bu ağız araştırması çalışması yapılmıştır. Ağız araştırmaları, bir dilin en önemli çalışma alanlarından biridir. Bu araştırmalar dilin tarihinin aydınlatılmasını kolaylaştırdığı gibi o dili kullanan toplumun geçmişle kültürel ve tarihsel bağını kurmasına da yardımcı olmaktadır. Bu bağlamda dil adına araştırılması gereken alanların başında şüphesiz ağızlar gelmektedir. Nitekim bu çalışma neticesinde Düziçi yöresinin kendine has bir ağız yapısının olduğu buna karşılık bazı sözcüklerin ve eklerin kullanılışı açısından çevre ağız gruplarıyla benzerlikler gösterdiği görülmüştür. Ayrıca Türkiye Türkçesinde artık kullanılmayan, unutulmaya yüz tutmuş bazı sözcüklerin yöre ağzında hâlâ kullanıldığı tespit edilmiştir. Bu bakımdan bölge ağzının incelenmesi gereken ağız alanlarından biri olduğu ortaya çıkmıştır. Çalışmada öncelikle Düziçi ve yöresinin tarihî, coğrafî ve etnik yapısı araştırılmıştır. Derleme yapılacak, ağız özelliklerini doğru şekilde yansıtacak kaynak kişiler belirlenmiş ve o kaynak kişilerle konuşmalar yapılmıştır. Bu konuşmalar dijital ses kaydediciler aracılığıyla kayıt altına alınmıştır. Ardından konuşmalar, önceden belirlenen transkripsiyon işaretleri yardımıyla yazıya aktarılmış, incelenecek sözcükler ses ve biçim bilgisi özellikleri açısından fişlenmiştir. Ardından bu kelimeler Türkiye Türkçesi ses ve şekil bilgisi özelliklerinin alt başlıkları altında verilmiş, tek tek açıklanmıştır. Sonunda ise metin bağlamından yola çıkılarak kelimelerin anlamları tek tek verilmeye çalışılmıştır. Çalışma dört bölümden oluşmuştur. Çalışmanın ilk bölümünde Türkiye Türkçesi ve Düziçi yöresi bağlamında ağız çalışmaları hakkında bilgiler verilmiştir. İkinci bölümde Düziçi'nin tarihi, nüfus yapısı, konumu ve idarî yapısı; çalışmanın konusu, amacı ve yöntemi hakkında bilgiler verilmiştir. Üçüncü bölümde derlenen metinlerdeki sözcükler ses ve şekil özellikleri bakımından incelenmiştir. İnceleme sonucunda tespit edilen sonuçlara ve bazı önerilere yer verilmiştir. Dördüncü bölümde ise ekler biçiminde kaynak kişilerden derlenen ve incelenen metinlerle bu metinlerde geçen sözcüklerin, söz öbeklerinin, deyim ve atasözlerinin metin bağlamında anlamları alfabetik sıraya göre ayrı bölümler hâlinde sözlük oluşturularak verilmiştir. Anahtar Kelimeler: Ağız Araştırmaları, Düziçi, Ses ve Biçim Özellikleri.