Ebeveyn-çocuk ilişkisinin yordayıcısı olarak özsaygı ve evlilik doyumu

Bu araştırmanın amacı, evli bireylerin benlik saygısı ve evlilik doyumu düzeylerinin ebeveyn–çocuk ilişkisi üzerindeki yordayıcı etkilerini incelemektir. Araştırma, aile içi ilişkilerin psikososyal belirleyicilerine odaklanarak, ebeveynlerin öznel iyi oluş düzeylerinin çocuklarıyla kurdukları ilişkiler üzerindeki etkisini anlamaya yönelik olarak tasarlanmıştır. Literatürde, hem özsaygının hem de evlilik doyumunun bireylerin sosyal etkileşim biçimlerini ve iletişim kalıplarını etkilediği öne sürülmektedir. Bu bağlamda, araştırma, aile sistemi içinde ebeveyn–çocuk ilişkilerini etkileyen değişkenleri çok boyutlu bir yapıda ele almayı amaçlamaktadır. Araştırma ilişkisel tarama modeli kullanılarak yürütülmüş ve örneklemini Türkiye'de yaşayan 304 evli birey oluşturmuştur. Veri toplama sürecinde üç temel ölçme aracı kullanılmıştır: Çocuk-Anababa İlişki Ölçeği (ÇAİÖ), Rosenberg Benlik Saygısı Ölçeği (RBSÖ) ve Evlilik Doyumu Ölçeği (EDÖ). Ölçeklerin güvenirlik düzeyleri Cronbach alfa katsayıları ile değerlendirilmiş ve her biri yüksek iç tutarlılık düzeyleri sunmuştur. Betimsel istatistiklerin ardından, değişkenler arasındaki ilişkileri incelemek amacıyla Pearson korelasyon analizi ve çoklu regresyon analizleri gerçekleştirilmiştir. Ayrıca, değişkenlerin ardışık yordayıcı etkilerini incelemek için hiyerarşik regresyon modeli uygulanmıştır. Elde edilen bulgular, ebeveyn–çocuk ilişki puanları ile hem özsaygı hem de evlilik doyumu arasında negatif yönlü anlamlı korelasyonlar olduğunu göstermiştir. Standart çoklu regresyon analizi sonuçlarına göre, hem özsaygı hem de evlilik doyumu, ebeveyn–çocuk ilişki düzeyini anlamlı şekilde yordamaktadır. Hiyerarşik regresyon analizi ise, özsaygının modelde ilk sırada yer almasının ardından evlilik doyumu değişkeninin eklenmesiyle açıklanan varyansta önemli bir artış olduğunu göstermiştir. Bu sonuçlar, her iki değişkenin birlikte ebeveyn–çocuk ilişkisine yönelik önemli açıklayıcı güce sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Bulgular, ebeveynlerin psikososyal özelliklerinin çocuklarıyla olan ilişkilerine doğrudan etki ettiğini ve aile içi ilişkilerin niteliğinde belirleyici rol oynadığını göstermektedir. Özsaygı düzeyi yüksek bireylerin, ebeveynlik rollerini daha sağlıklı şekilde yerine getirdikleri ve evlilik doyumu yüksek olan ebeveynlerin, çocuklarıyla daha olumlu iletişim kurdukları sonucuna ulaşılmıştır. Literatürde yer alan benzer çalışmalarla karşılaştırıldığında, elde edilen sonuçların büyük ölçüde tutarlılık gösterdiği görülmektedir. Araştırmanın bulguları doğrultusunda uygulayıcılara, özellikle aile danışmanlarına, psikolojik danışmanlara ve okul rehber öğretmenlerine yönelik öneriler geliştirilmiştir. Ayrıca, çalışmanın kesitsel yapısı, özbildirim temelli veri toplama sınırlılığı ve kültürel bağlam gibi etmenler göz önünde bulundurularak gelecekte yapılacak araştırmalara dair öneriler sunulmuştur. Boylamsal ve çok boyutlu araştırma desenleriyle farklı örneklemlerde benzer ilişkilerin incelenmesi önerilmektedir. Sonuç olarak, bu araştırma, aile içi ilişkilerde öznel iyi oluşun belirleyiciliğine dikkat çekerek, ebeveyn–çocuk ilişkilerini geliştirmeye yönelik müdahale programlarına kuramsal ve uygulamalı katkılar sunmayı amaçlamaktadır. Özellikle özsaygı ve evlilik doyumu gibi değişkenlerin, ebeveynlik becerilerini nasıl şekillendirdiğini ortaya koyması bakımından çalışma, literatüre özgün bir katkı sağladığı düşünülmektedir.