Ebû Mansûr el-İsfahânî ve Nehcü'l-Hâss'ı: Metin ve inceleme

Hicrî IV. asır tasavvuf tarihi içerisinde özel öneme sahip olan bir dönemdir. Günümüzde tasavvuf klasikleri olarak adlandırdığımız eserler bu dönemde kaleme alınmaya başlanmış, tasavvufun önemli sûfîleri ve müellifleri bu dönemde yetişmiştir. Ebû Mansûr el-İsfahânî de hayatını ve ilmî faaliyetlerini bu dönemde sürdürmüş bir sûfîdir. Çalışmamızın temel inceleme konusu Ebû Mansûr el-İsfahanî 'nin Nehcü'l-Hâss adlı eserinin tasavvuf literatürüne etki ve katkılarını tespit etmektir.Bunun yanı sıra Ebû Mansûr'un Nehcü'l-Hâss'ın müellifi olması bakımından hayatı ve eserleri de ayrıca incelenmiştir. Bu çerçevede çalışma, giriş, bölüm ve sonuç kısımlarından oluşmaktadır. Giriş bölümünde çalışmanın konusu, amacı, çalışmanın önemi ve izlenecek yöntem belirtildi. Devamında ise çalışmada yararlanılan kaynaklara değinildi. Birinci bölümde öncelikle Hicrî IV. asır İsfahan'ının siyâsi, sosyal ve dinî durumu ortaya kondu. Ardından Ebû Mansûr el-İsfahanî'nin hayatı, ilmî çevresi ve eserleri incelenerek onun sûfî portresi ve etki-katkı bağlamında tasavvuf tarihindeki yeri tespit edildi. İkinci bölümün ana merkezinde Nehcü'l-Hâss yer aldı. İlk olarak tasavvufta hal ve makam kavramlarına değinildi ve bu kavramları ihtiva eden literatürün oluşum serancamı konu edildi. Ardından Nehcü'l-Hâss şekil ve muhteva bakımından tüm hususiyetleriyle incelendi. Bu bağlamda eserin literatür içerisindeki yeri, kendisinden sonra yazılan eserlere etki ve katkıları sunulan örneklerle ortaya kondu. Üçüncü bölümde Nehcü'l-Hâss'ın muhtevasına daha da âşina olmak gayesiyle Arapça metnine ve tarafımızdan yapılan Türkçe tercümesine yer verildi. Nehcü'l-Hâss'ın elimizde mevcut olan üç nüshasını karşılaştırmak suretiyle lafız farkları incelendi ve belirtildi. Çalışmanın sonunda Ebû Mansûr'un tasavvuf anlayışının Kur'ân ve sünnet merkezli sahv ekolü olduğu, kendisinden sonra yaşayan müellifleri fikri bakımdan etkilediği, bu etkilerin onların eserlerinde görüldüğü ve Nehcü'l-Hâss'ın kendisinden sonra kaleme alınan eserleri şekil ve muhteva bakımından etkilediği sonuçlarına varıldı. Anahtar Sözcükler: Ebû Mansûr el-İsfahânî, Tasavvuf, Sûfî, Nehcü'l-Hâss, Haller ve Makamlar.