Edebî yönden Cerîde Dergisinin incelenmesi

Osmanlı Devleti 19.yy'da yüzünü Batı'ya dönerek modernleşme sürecini başlatmıştır. Tanzimat ile başlayan basın hayatı Türk edebiyatının gazete ve dergiler çerçevesinde gelişmesine vesile olmuştur. Basının hızla gelişmesi neticesinde daha önce Türk edebiyatında rastlanmayan edebî türler, edebî sahaya girmiş ve ilk örneklerini vermeye başlamıştır. Türk toplumu için demokratikleşmenin önemli bir adımı olan İkinci Meşrutiyet'in ilanı basın ve edebiyat alanında farklı gelişmelere yol açmıştır. Uzun süren baskı ve sansür döneminden sonra ilan edilen İkinci Meşrutiyet, Türk basında gazete ve dergi sayısında patlamaya yol açar. "Hürriyet, müsâvât, meşrutiyet" düşüncelerini yayın merkezine alan yüzlerce mecmua yayın hayatına girer ve birçoğu çok kısa sürede yayın hayatına veda eder. Tez konumuz olan Cerîde bu dönemde (16 Ekim 1908-19 Ağustos 1909) ortaya çıkan mecmualardan biridir. Bu çalışma, Cerîde mecmuasının edebiyat dünyasındaki yeri ve mecmuanın çıktığı dönemdeki önemini tespit etmek amacıyla yapılmıştır. Çalışmamızın temelini mecmuadaki edebî türler oluşturmaktadır. Tez dört bölümden meydana gelmektedir. Bölümlere geçilmeden önce 20.yy başlarında Osmanlı basını ve dönemin siyasî, sosyal olayları hakkında bilgi verilerek bir giriş yapılmıştır. Birinci bölümde Cerîde mecmuasının özellikleri verilerek yayın macerası, yazar kadrosu, mecmuanın edebî boyutu anlatılmıştır. İkinci bölüm, Cerîde'de bulunan edebî türlerin tasniflenmesine ayrılmıştır. Üçüncü bölümde, tasniflenmiş olan edebî türler şekil ve muhteva açısından değerlendirilmiştir. Son bölüm ise mecmua da bulunan edebî metinler Latin alfabesine çevrilmiştir. Cerîde mecmuası üzerinde yapılan bu çalışma; basın tarihi, meşrutiyet dönemi edebiyatı, dönemin şair ve yazarlarının Türk edebiyatına katkısı açısından önem arz etmektedir. Anahtar Sözcükler: İkinci Meşrutiyet, edebî türler, Türk basını, Cerîde