Somali'de doğrudan yabancı yatırımın ekonomik büyümeye etkisi

Somali ekonomisi 1994'ten bu yana önemli ölçüde büyüyerek 2009'da 5,731 milyar dolara ulaştı ve öngörülen reel büyüme oranı %2,6'ydı. Ancak Somali'deki doğrudan yabancı yatırımlar, komşu ülkelere kıyasla 2014 ve 2015 yıllarında marjinal bir düşüş gösterdi; bu durum sermaye yatırımını, yabancı tasarrufu, üretkenlik faydalarını, istihdam yaratmayı, teknoloji transferini, beceri geliştirmeyi, ticareti, rekabet gücünü ve dış pazarlara erişimi etkiledi. Aralık 2023 itibarıyla tahmini 8,37 milyar dolarlık GSYİH ile Somali, en az gelişmiş ülkelerden biridir. Bu çalışmada, 1970-2022 yılları arasında Somali'de doğrudan yabancı yatırımların ekonomik büyüme üzerindeki ampirik ilişkisi ARDL sınır testi yardımıyla incelenmiştir. Ayrıca doğrudan yabancı yatırımlara ek olarak, ekonomik büyüme üzerinde etkisi olduğu düşünülen enflasyon, ticaret dengesi, nüfus artışı ve döviz kuru değişkenleri de incelenmiştir. Çalışma bulguları Somali'de belirtilen dönemde doğrudan yabancı yatırımlar ile ekonomik büyüme arasında pozitif ve istatistiki olarak da anlamlı bir ilişkinin varlığını ifade etmektedir. Diğer taraftan nüfus artışı ve ticaret dengesinin de ekonomik büyüme üzerindeki etkisi pozitif olarak bulunurken, döviz kuru ve enflasyon değişkenlerinin ise ekonomik büyüme üzerindeki etkisi negatif olarak bulunmuştur. Ayrıca katsayılar ise istatistiki olarak anlamlıdır. Çalışma, varlık finansmanına verilen kredilerin 2020'de %10 oranında azalmasıyla Somali'nin finans sektörünün az gelişmişliğine dikkat çekiyor. Ancak özel sektör kredileri 2015'ten 2019'a kadar istikrarlı bir şekilde arttı ve bu da büyüme potansiyeline işaret ediyor. Düzenleyici belirsizlikler ve altyapı gelişimi gibi zorluklar, mobil paranın yaygınlığına rağmen doğrudan yabancı yatırım büyümesini engelleyebilir. Çalışma, doğrudan yabancı yatırımın (DYY) kilit sektörlerde büyümeyi teşvik ederek Somali'deki ekonomik büyümeyi olumlu yönde etkilediği sonucuna varıyor. Başlangıçtaki doğrudan yabancı yatırım girişleri doğrudan daha yüksek büyümeye dönüşmeyebilir, ancak gecikmeli doğrudan yabancı yatırım etkileri uzun vadede olumlu ve anlamlı olarak ortaya çıkmaktadır. Nüfus artışı aynı zamanda ekonomik aktivitenin ve üretimin artmasına yol açtığı için GSYİH büyümesini de olumlu yönde etkiliyor. İhracatın ithalatı aştığı olumlu bir ticaret dengesinin sürdürülmesi, sürdürülebilir ekonomik büyümeye katkıda bulunur. Gecikmeli GSYİH'nin mevcut GSYİH büyümesi üzerinde olumlu bir etkisi var ve bu da Somali ekonomisinde ivme etkisine işaret ediyor. Daha zayıf bir döviz kuru ihracatı ve ekonomik aktiviteyi artırdığından, reel döviz kurundaki değer kaybı daha yüksek uzun vadeli GSYİH büyümesiyle ilişkilidir. Fiyat istikrarı yatırım ve ekonomik genişleme için uygun bir ortam yarattığından, düşük enflasyon aynı zamanda daha yüksek uzun vadeli GSYİH büyümesine de katkıda bulunur. Somali'nin ekonomik büyümesini artırmak için hükümet, doğrudan yabancı yatırımları çekmek ve elde tutmak için hedefli politikalar uygulamalı, eğitim ve beceri geliştirme yatırımlarına öncelik vermeli, ihracatı çeşitlendirmeli, ithalat bağımlılığını azaltarak ülkenin ticaret dengesini iyileştirmeye odaklanmalı, altyapı gelişimine yatırım yapmalı, fiyat istikrarını teşvik etmeli ve enflasyonu kontrol etmeli. Bunun yanı sıra hükümet, özel sektör ve STK'lar arasındaki ortaklıkları teşvik etmelidir. Bankalar, yetersiz hizmet alan nüfuslara ulaşmak ve finansal katılımı teşvik etmek için mikrofinans kuruluşlarıyla ortaklık kurmalıdır. Son olarak çalışma, son ekonomik gelişmeleri hariç tutarak, 1970'den 2022'ye kadar Somali'nin ekonomik büyümesi üzerinde doğrudan yabancı yatırımın etkisine odaklamaktadır. Bu nedenle ileridi dönemlerde alternatif ekonometrik modeller kurularak konuya farklı bakış açıları getirilebilir.