Bazı atratif bitkilerin siyah fasulye (Aphis fabae scopoli) predatöleri̇ üzerine etkisi

Coccinella predatör böceklerinin cezbedici bitkilere ve yağlarına tepkisini incelemek ve predatörlerin siyah fasulye yaprak bitleri olan Aphis fabae'yi kontrol etmedeki etkinliğini değerlendirmek için 1/10/2022 ile 1/7/2023 tarihleri arasında laboratuvar ve tarla denemeleri yapılmıştır. Yaprak bitleri ve mumyalanmış predatör böcekler Musul Üniversitesi Ziraat ve Orman Fakültesi tarlalarından elde edilmiştir. Pipon (Matricaria chamomilla), kişniş (Coriandrum sativum), nane (Mentha piperita), fesleğen (Ocimum basilicum) ve turp (Raphanus sativus) olmak üzere beş cezbedici bitki kullanılmıştır: Sonuçlar aşağıdaki gibidir; laboratuvarda, pipon bitkileri Coccinellid avcıları için ortalama 55 ± 12.5 ile çalışılan diğer bitkilerden önemli ölçüde daha yüksek (P<0.05) bir çekim oranı elde etmiştir. Çekicilik sırası en yüksekten en düşüğe doğru şöyledir: pipon (55), kişniş (50), turp (45), nane (25) ve fesleğen (15). Laboratuvarda Coccinellid avcıları için farklı uçucu yağların çekiciliğinin değerlendirilmesinin sonuçları, pipon bitki yağının en çekici uçucu yağ olduğunu göstermiştir (50 ± 22.36%). Uçucu yağların çekicilik sıralaması en yüksekten en düşüğe doğru şöyledir: pipon yağı (50), turp yağı (45), nane yağı (35), fesleğen yağı (15) ve kişniş yağı (40). Kontrol uygulaması en az çekici olanıydı. Kombine etkiler, laboratuvarda hem pipon bitkisi hem de uçucu yağı birlikte kullanıldığında en yüksek çekim oranlarının elde edildiğini göstermiştir (%52,5 ± 3,56). Bu kombinasyon, diğer bitkiler ve uçucu yağlarını içeren kombinasyonlardan daha etkili olmuştur. Kontrol uygulaması en düşük çekim oranına sahipti (%10 ± 0). Bitkilerin etkisi de (%33,3 ± 19,14) uçucu yağların avcıları cezbetme etkisinden (%8,29 ± 5,26) önemli ölçüde daha yüksek olmuştur. Pipon yağı içeren ürünler, diğer uygulamalara kıyasla en yüksek predatör böcek sayısını (13,5 ± 1,29) göstermiştir. Uçucu yağ içermeyen kontrol uygulaması en düşük ortalama avcı böcek sayısına sahip olmuştur (2 ± 1.11). Siyah fasulye yaprak bitlerinin varlığı, uçucu yağlar içeren mahsullerde kontrol uygulamasına kıyasla önemli ölçüde azalmıştır. Tarlada iken, pipon yağı en yüksek predatör varlığı oranına ulaşmıştır (13,5 ± 1,29). Kişniş yağı da en düşük siyah fasulye yaprak biti varlığına (1.37 ± 1.57) ulaşmıştır. Tarladaki bitki ve yağ uygulamalarının karşılaştırılması, pipon bitkilerinin en yüksek ortalama çekim oranına (55 ± 12.5) ulaştığını, bunu pipon yağı (50 ± 22.36) ve kişniş bitkilerinin (50 ± 8.00) izlediğini göstermiştir. Kontrol uygulaması en düşük ortalama çekim oranına sahip olmuştur (10 ± 6.00). Bitkilerin ve yağların kombine etkisi, hem Pipon bitkileri hem de uçucu yağlar birlikte kullanıldığında en yüksek çekim oranlarının elde edildiğini göstermiştir (52.5 ± 3.56). Kontrol uygulaması en düşük çekim oranına sahip olmuştur (%10 ± 0). Turp bitkisi içeren mahsuller de en düşük ortalama siyah fasulye yaprak biti varlığını (24,87 ± 20,43) kaydetmiş, hemen ardından pipon bitkisi uygulaması (28,62 ± 14,62) gelmiştir. Yağların siyah fasulye yaprak bitlerinin yoğunluğu üzerindeki etkisi için, kişniş yağı en düşük siyah fasulye yaprak biti varlığına (1.37 ± 1.57) ulaşmıştır. Tarla kontrol uygulaması en düşük predatör oranını (2 ± 1.11) ve en yüksek siyah fasulye yaprak biti oranını (113.75 ± 27.62) kaydetmiştir. Regresyon analizi bulguları, modelin R-kare değerinin 0,9418 olduğunu ve predatör sayısındaki varyasyonun %94,18'ini açıkladığını ortaya koymuştur. Model parametre tahminleri sıcaklık, nem ve yağışın sırasıyla 2,78467, 0,38611 ve 0,00593 pozitif katsayılara sahip olduğunu göstermiştir. Aşamalı model, %88,53 R-kare değeri ile büyük bir genel uyuma (p < 0,0001) sahip olmuştur. Yaprak bitlerinin yoğunluğu da 3.88'lik pozitif bir katsayıya sahip olup, bu durum da predatör sayıları üzerinde önemli bir pozitif etkiye işaret etmiştir. Mumya yoğunluğuna ilişkin regresyon analizinin sonuçları, yaprak biti yoğunluğu, predatör yoğunluğu, sıcaklık, nem ve yağışın hepsinin %1 olasılık düzeyinde istatistiksel olarak anlamlı göstergeler olduğunu göstermiştir. 0,9157 R-kare değeri, modelin mumya sayısındaki varyasyonun %91,57'sini açıkladığını göstermektedir