Efteni sulak alanında kurutulmuş kısımlardaki toprağın karbon ve besin değişimi

Batı Karadeniz Bölgesinde önemli bir sulak alan olan Efteni sulak alanının yerleşim, tarım ve tarım amaçlı kurutulmasının toprağın organik madde (OM), karbon (C) depolama ve katyon değişim kapasitesi (KDK) ile makro-besin miktarına etkisi belirlenmiştir.Düzce ilinde bulunan araştırma sahası Efteni sulak alanının önemli bir kısmı son 60 yılda belirli tarihlerde kurutularak mera ve tarım arazisine dönüştürülmüştür. Bu çalışmada sahanın kurutulan kısmında farklı yönlerde olmak üzere gölden dışa doğru çizilen örnekleme kesitlerlerinden aralarında 50 m mesafe olan 4 noktadan 200 m uzunluğunda transekler oluşturulmuştur. Her bir transek üzerinde 2, 50, 100, 150 ve 200 m'deki örnekleme noktalarında toprak profilleri açılmış ve her bir toprak profilinden 30, 60, 90 cm derinliklerden toprak örnekleri alınarak OM, C , KDK, pH ve makro-besin elementleri analiz edilmiştir.Elde edilen verilerin analiz sonucuna göre sulak alana (SA) en uzak örnekleme noktası olan 200 m mesafedeki toprağın ilk 90 cm derinliğinin ortalama hacim ağırlığı sulak alanın 2 m yakınındaki aynı toprak katmanının hacim ağırlığından yaklaşık % 13 daha fazla çıkmıştır. İlk 50 m mesafedeki 90 cm derinliğindeki toprak profilinin ortalama OM yoğunluğu sulak alandan 150 uzaklaşıldığında % 19 ve 200 m uzaklaşıldığında da yaklaşık % 30 azalmıştır.Sulak alan kenarında toprağın orta düzeydeki (33 CmolC kg-1) KDK'sı kıyıdan 200 m uzaklaşıldığında % 50 `den fazla kayba uğrayarak yazıf duruma düşmüştür.Topraktaki C yoğunluğu ile ilgili olarak derinlikle uzaklık arasında bir etkileşim bulunamamıştır. Suyun 2 m yakınında 90 cm toprak profilinin ortalaması olarak % 1.025 C bulunurken kıyıdan 150 m uzaklıkta bu değer % 20 ve 200 m mesafede de % 30 düşmüştür.Toprağın içerdiği toplam azot bakımından yapılan karşılaştırmada ise 200 m uzaklıktaki ve 90 cm derinlikteki toprağın N yoğunluğunun (% 0.079) kıyıya 2 m mesafedeki 90 cm derinliğinde bulunan toprağın N yoğunluğundan yaklaşık % 47 daha düşük olduğu belirlenmiştir.Sonuç olarak daha önceleri kurutulan kısımlarda önemli derecede OM, C, KDK ve diğer besin elementleri kaybı belirlenmiştir. Saha yaban hayatı, bitki çeşitliliği vb. diğer öneminin yanında karbon depolama ve besin döngüsü bakımından da önemli işleve sahiptir. Bu nedenle sahanın etrafında ekolojik açıdan tekrar kazanılabilecek veya genişletilebilecek yerlerin alan olarak belirlenip sulak alanın genişletilmesi ve sulak alana bağlantılı akarsu ve havzalara yapılan olumsuz baskıların yasal düzenleme altına alınması gerekmektedir.Anahtar Sözcükler: Efteni, Sulak alan, karbon depolama, besin döngüsü, Düzce