Ege Bölgesi için gen ifadeli programlamaya dayalı yer hareketi tahmin denkleminin geliştirilmesi

Sahaya özel sismik tehlike analizleri, depreme dayanıklı yapı tasarımı için gerekli yer hareketi parametrelerinin belirlenmesinde önemli süreçlerden biridir. Sismik tehlike analizi çalışmalarında kullanılacak yer hareketi tahmin denklemlerinin seçimi, analizlerin başarısı üzerindeki en etkili faktörlerden biridir. Bu çalışma kapsamında Ege Bölgesi kaydedilmiş kuvvetli yer hareketi veri tabanına dayalı yer hareketi tahmin denklem modelleri oluşturulmuştur. AFAD (Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı) sistemi üzerinden elde edilmiş veri tabanı 148 depreme ait 463 ivme kaydından oluşmaktadır. Yer hareketi tahmin modeli oluşturmak için kullanılan veri tabanı, 4.5≤Mw≤6.5 magnitüd aralığına ve 0≤Repi≤212 km kaynak-saha mesafesinde sahiptir. Son yıllarda geoteknik mühendisliği alanında özellikle zeminlerin kompleks davranışını modellemek için yapay zekâ tabanlı makine öğrenimi araçları kullanımı artmıştır. Bu çalışma kapsamında da yapay zekâ kullanılarak Gen İfadeli Programlama (GEP) tabanlı dört ayrı yer hareketi tahmin modeli oluşturulmuştur. Bu modellerden ikisinde, yatay ivme bileşenlerinden en büyük değere (PGAmaks) sahip olanı dikkate alınmış, diğer ikisinde ise yatay ivme bileşenlerinin geometrik ortalaması (PGAgeo) kullanılmıştır. Oluşturulan dört tahmin modelinin ikisinde yerel zemin koşullarının etkisi üst 30 m'deki ortalama kayma dalga hızı parametresi (Vs,30) ile modele dahil edilmiştir. Bu modellerin uygulanabilirliğini değerlendirmek için farklı istatistiki performans parametreleri incelenmiştir. Ayrıca GEP tabanlı bu modellerin performansı Türkiye ve çevresi için regresyona dayalı olarak geliştirilmiş dört ayrı tahmin denklemi ile de karşılaştırılmıştır. Bu karşılaştırma ve analizler, Ege Bölgesi için oluşturulan GEP tabanlı modellerin maksimum yer ivmesini tahmin etmek için başarıyla kullanılabileceğini göstermektedir. Anahtar Kelimeler: Gen İfadeli Programlama (GEP), Deprem, En Büyük Yer İvmesi, Yer Hareketi Tahmin Denklemi, Ege Bölgesi