Ekonomik işbirliği teşkilatı 2025 vizyonu bağlamında Türkiye – Afganistan ilişkileri: Uluslararası ticaret ve doğrudan yabancı yatırımlar özelinde bir analiz

Devletler; gerek ortak tarihi ve kültürel geçmiş gerekse coğrafi yakınlık dolayısıyla bir diğerine yakın olduğu ülke veya ülke grupları ile aynı örgüt çatısı altında stratejik işbirliği geliştirmektedirler. Afganistan ve Türkiye'nin üye oldukları çok sayıda uluslararası örgüt mevcuttur. Ekonomik İşbirliği Teşkilatı, her iki devletin de üye olduğu uluslararası örgütlerden biridir. Ekonomik İşbirliği Teşkilatı'nın amacı; taraflar arasında kültürel, ticari ve ekonomik işbirliğini geliştirmektir. Halen on devletin üye olduğu Ekonomik İşbirliği Teşkilatı ile varılmak istenen nihai nokta taraflar arasında serbest ticaret bölgesi oluşturmak yoluyla bölge halklarının refah seviyesinin ve yaşam kalitesinin artırılmasını sağlamaktır. Bu çalışmanın amacı; genel olarak Türkiye'nin Afganistan ile ilişkilerini Ekonomik İşbirliği Teşkilatı'na üyelikleri çerçevesinde ele almak; özellikle de 2025 Vizyonu'nun koyduğu hedeflere ulaşma bakımından taraflar arasındaki ticaretin ve yatırımların gelişimini incelemek; elde edilen bulgulardan hareketle yaşanan darboğazlara ilişkin öneriler geliştirmektir. Amaca en uygun yöntem olarak bu çalışmada, nitel araştırma yöntemleri arasında sıralanan durum çalışması (vaka çalışması) yöntemi kullanılmıştır. Çalışmanın araştırma deseni Ekonomik İşbirliği Teşkilatı üyesi devletler arasındaki ticari işbirliği / ekonomik bütünleşme durumudur. Bu bağlamda, çalışmanın araştırma evrenini Ekonomik İşbirliği Teşkilatı'na üye on devlet oluşturmaktadır. Türkiye ve Afganistan çalışmanın örneklemi olarak belirlenmiş; taraflar arasındaki ekonomik, ticari ve siyasi ilişkiler konunun gerektirdiği ölçüde ele alınmıştır. Çalışma kapsamında cevap aranan sorular sırasıyla şunlardır: (1) "Ekonomik İşbirliği Teşkilatı ne tür bir örgütlenmedir?" Bu sorunun cevabı birinci bölümde verilmiştir. (2) "Ekonomik İşbirliği Teşkilatı 2025 Vizyonu ve Ekonomik İşbirliği Teşkilatı Ticaret Anlaşması neler yapılmasını öngörmektedir?" Bu sorunun cevabı ikinci bölümde verilmiştir. (3) "Türkiye ile Afganistan arasındaki ekonomik, ticari ve siyasi ilişkiler nasıl bir seyir izlemiştir?" Bu sorunun cevabı üçüncü bölümde verilmiştir. Bu sorulara verilen cevaplar ile elde edilen bulgulardan hareketle, "Ekonomik İşbirliği Teşkilatı Bölgesi'nde bir serbest ticaret alanı oluşturulması yoluyla elde edilmek istenen sonuçlar ekonomik bağlamda sağlanmıştır?" ana sorusunun cevabını türetilmeye çalışılmıştır. Çalışma kapsamında elde edilen bulgulardan hareketle, Ekonomik İşbirliği Teşkilatı Bölgesi'nde yaratılmak istenen işbirliğinden beklenen ekonomik kazanımların elde edilemediği sonucuna ulaşılmıştır. Bu çerçevede, şu önerilerde bulunulmuştur: (1) Dünya Ticaret Örgütü ile üyelik müzakereleri devam eden Ekonomik İşbirliği Teşkilatı üyesi devletlere destek olunması, (2) Ekonomik İşbirliği Teşkilatı Ticaret Anlaşması'nın kapsamının serbest ticaret anlaşmasına dönüştürülmesi, (3) Ekonomik İşbirliği Teşkilatı Ticaret Anlaşması'na işlerlik kazandırılması ve tüm üye devletleri kapsayacak şekilde genişletilmesi, (4) uluslararası ticareti kolaylaştırması ve doğrudan yabancı yatırımların önünü açması beklenen diğer düzenlemelerin işlevsel hale getirilmesi, (5) kurumsal yapının güçlendirilmesi, (6) bölge içi ve bölge dışı ticaretin artırılması için kapsamlı bir ticaret finansman programının uygulamaya koyulması, (7) uluslararası ticaret fuarlarının düzenlenmesi, (8) tüm sınamalara rağmen Türkiye ile Afganistan arasındaki ilişkilerin her açıdan sıcak tutulması, (9) Ekonomik İşbirliği Teşkilatı Bölgesi'nin bir bütün olarak kalkınması sürecinde Türkiye'nin geçmişte olduğu gibi bugün de gerek emniyet ve güvenliğinin sağlanmasında gerekse beşeri, sektörel, kurumsal boyutlarıyla yeniden yapılanmasında Afganistan'a destek vermeye devam etmesi. Anahtar Kelimeler: Ekonomik İşbirliği Teşkilatı, Vizyon 2025, Türkiye, Afganistan, Dış Ticaret.