Ekonomik regülasyon modelleri ve özelleştirme üzerine dışsallık-içsellik analizleri: Türkiye örneği (1980-2006)

1970'li yıllarda yaşanan stagflasyon krizinin ve Neo-liberal politikaların etkisiyle Kamu İktisadi Teşebbüsleri'nin (KİT) mevcut kaynakları etkin kullanamadıkları görüşü işlenmeye başlanmıştır. Bu bağlamda, özelleştirmenin rasyonalitesi hala tartışıla gelmekte, KİT'lerin piyasa mekanizmasının dinamiklerinden hangi ölçüde yararlanabildiği ve KİT ekonomilerinin hangi ölçüde toplumsal refah kayıp veya kazancına yol açtığı konusunun dünya literatürü çerçevesinde işlendiği bilinmektedir. Ancak son 40 yılı içine alan dönemde yapılan özelleştirme uygulamaları değerlendirilirse, öngörülen ideal kaynak tahsisinin sağlandığı iddiası 2008 küresel krizi ile birlikte yeniden sorgulanmaya başlanmıştır. Hatta krizin tartışıldığı her zeminde iktisatçılar ve siyaset bilimcileri arasında ?Kapitalizmin sonu mu?? sorusu, ana gündemlerden biri olarak yerini korumaktadır.Bu çalışmanın amacı, özelleştirmeye konu olan KİT'ler den seçilmiş endüstri örneğinden hareketle, Türkiye açısından ortaya çıkan potansiyel refah kazanç/kayıpların kısmi analizini yapmak ve iktisadi karar birimlerinin politika geliştirmesine katkı sağlamaktır. Bu çalışmanın amaç ve yönteminde belirtiltildiği üzere, Çimento, Petrol, Demir Çelik ve Sigorta Endüstrilerinde yer alan özelleştirilmiş KİT'lere ilişkin, ikincil veri tabanı kullanılarak özelleştirme öncesi ve sonrasını kapsayan Toplam Faktör Verimliliği (TFV) ölçülmüştür. Elde edilen bulgular, özgün bir yaklaşımla (Bilanço Temelli Kök-Kara Yaklaşımı) değerlendirilmiş ve özelleştirmenin ölçülebilir net sosyal fayda-alternatif maliyet (NSF) büyüklüğü, ilk kez Türkiye örneğinden hareketle hesaplanmıştır. Ayrıca, NSF'nin belirleyenleri Panel-SUR yöntemiyle modellenerek analiz edilmiştir. Çalışmanın stokastik ve bilanço temelli model sonuçlarına göre, bazı endüstriler/firmalar açısından özelleştirmenin gerekliliği, bazıları açısından ise özelleştirmenin ülke açısından kısmi refah kaybına neden olduğu tespit edilmiştir. Bu çerçevede politika yapıcıların yeni açılımlarına fırsat verilebilecek öneriler geliştirilmiştir.