Eksik borç

Borç ilişkilerinde ilke olarak sorumluluğun da meydana gelmesi söz konusudur. Zira borçlu, borcunu ifa yükümlülüğünden kaçındığında sorumluluğu doğmakta, bu hâlde ise alacaklının devletin yetkili organlarına başvurmak suretiyle yaptırım uygulatabilme imkânı mümkün olmaktadır. Bu nitelikteki borçlar öğretide "medeni", "tam" borçlar olarak adlandırılmaktadır. Borç ile sorumluluk kavramlarının ilişkili olduğu kabul edilen bir gerçektir. Ancak öyle bazı borçlar vardır ki bunlar, borç ile sorumluluğun birlikte var olacağı genel anlayışına istisna teşkil etmektedir. Tam borçların karşıtı niteliğinde kabul edilen eksik borçlar öğretide "davasız", "mesuliyetsiz" borçlar olarak da adlandırılmaktadır. Eksik borcun borçlusu borcunu ifa etmediğinde alacaklının yaptırım uygulatabilme imkânından mahrum olması dolayısıyla bu borçlar eksik, davasız ya da mesuliyetsiz olarak nitelendirilmektedir. Geçmişten günümüze ulaşan bu ayrımın kökeni Roma hukukuna dayanmaktadır. Zira eksik borçları ifade eden obligatio naturalis'in ilk olarak Roma Klasik Hukuk Dönemi'nde öncelikle kölelerin borçlandırıcı işlemleri neticesinde doğan borçlarını ifade edebilmek amacıyla kullanıldığı anlaşılmaktadır. Eksik borçların hukuki anlamda borç niteliğinde olduğu kabul edilmektedir. Nitekim alacaklı, zayıf da olsa gerçek bir alacak hakkına sahiptir. Buna bağlı olarak borçlu da mevcut ve geçerli bir borcun borçlusudur. Bu nedenle, borçlu zorunda olmasa da borcunu ifa ettiğinde tıpkı tam bir borç ifa edilmiş gibi sonuç doğmaktadır. Genellikle bir eksik borcun varlığına, yaptırımsız oluşuna bir kanun hükmünde işaret edilse de kanun koyucunun yaptırımsız kıldığı ya da eksik borçların bir etkisini tanıdığı her borcun eksik borç teşkil ettiği söylenememektedir. Eksik borç olarak nitelendirilen hâllerde ise kesin etkiler bu borçların tümü bakımından geçerlidir. Öğretide fazla sayıda tartışma olsa da olası etkiler ise eksik borç türleri bakımından farklılık gösterebilmektedir. Ancak eksik borçların olası etkiler bakımından farklılık göstermesi borcun niteliğinde bir değişikliğe neden olmamaktadır. Anahtar Sözcükler Tam Borç, Eksik Borç, Obligatio Naturalis, Yaptırım, Sorumluluk