el-Bahru'l-Muhît'in filolojik açıdan incelenmesi

ÖZET Ebû Hayyân'ın el-Bahru 'l-Muhît isimli tefsiri filolojik açıdan önemli bir yere sahiptir. Çalışmamızda bu tefsiri filolojik yönden incelemeye gayret ettik. Ebû Hayyân 654/1256 yılında Gırnâta'da doğdu. Yirmibeş yaşına kadar Endülüs bölgesinde ilim tahsil etti. Daha sonra doğuya yaptığı seyahatin sonunda Mısır'a yerleşti ve 745/1344'te vefat edinceye kadar burada ikamet etti. Kendi döneminin en büyük nahiv âlimlerinden biri olan müellif gerek Endülüs ve gerekse Mısır bölgesinde birçok hocadan ilim tahsil etti. Değişik ilimlere dair dersler veren Ebû Hayyân gramer, lügat, edebiyat, tefsir, kıraat, tarih, fıkıh, hadis gibi alanlarda bir çok eser kaleme aldı. Ebû Hayyân el-Bahru'l-Muhîfi Mısır'a yerleştikten sonra, 710/1311 yılında 57 yaşında iken yazmaya başlamış ve yaklaşık onyedi yılda tamamlamıştır. Müellifin telif ettiği son eserleri arasında yer alan bu tefsir, içerdiği sarf, nahiv, lügat, belagat ve lehçeler gibi dil bilimine ait konular açısından zengin olup Arap dili alanında önemli bir yere sahiptir. Ebû Hayyân eserinde, mezkûr konulara yer vermenin yanında âyetlerin ve kıraatlerin i'rabmı yapmış, bunlarla ilgili daha önceki âlimlerin görüşlerini zikretmiş ve tartışmalı konulara değinmiştir. Hiçbir nahiv ekolüne taassup derecesinde bağlanmayan müellif Zahiriye mezhebinin etkisiyle açık ve kolay olan görüşleri ve i'râbları tercih etmiş, buna bağlı olarak bazı ekollerin ve âlimlerin görüşlerini benimserken bazılarınınkini de reddetmiştir. Bununla beraber görüşlerinin çoğu Basra ekolü çizgisindedir. Tefsirinde semâ'a çok önem veren Ebû Hayyân, istişhâd konusunda en fazla şiire, sonra sırasıyla Kur'ân ve nesire başvurmuştur. Hadisle ise yok denecek kadar az sayıda istişhâd etmiştir. Âyetlerde geçen edebî sanatlara da temas etmiştir. Bu çalışmamız el-Bahru'1-Muhît'in önemini, içerdiği filolojik unsurları inceleyerek, ortaya koymayı hedeflemiştir. V