El örgüsü çorapların teknik desen renk ve kullanım özellikleri

İnsanlar genellikle asil işlerinden arta kalan zamanlarında çevrede buldukları hammaddeden yararlanarak zamanlarını değerlendirmiş ve ihtiyaçlarım gidermiş aynı zamanda ek gelir sağlamışlardır. Duygu ve düşüncelerim de yansıtmak amacıyla yapmış olduktan yoğun emek, yaratıcılık gücü isteyen, basit araç ve gereçlerle yapılabilen uğraşı olarakta çorap örücülüğünü yapmışlardır. Araştırma, geleneksel örgülerin özelliğini yansıtan el örgüsü çoraplardan günümüze kadar ulaşabilen ve günümüzde yapılan örneklerini tespit etmek, belgelemek, araç, gereç, teknik, desen, motif kompozisyon açısından özelliklerini belirlemek, bilimsel bir doküman hazırlamak, giderek kaybolan el örgüsü çoraplara yeniden işlerlik kazandıracak kullanım alanları kazandırmak amacıyla planlanmış ve yürütülmüştür. Araştırma yöresi olarak; Konya ili Merkez, Akşehir, Beyşehir, Ilgın, Hüyük, Meram, Yunak, Derbent, Sille ilçeleri ve bunlara bağlı bazı köyler ile Konya Etnografya Müzesi, Koyunoğlu Müzesi ve özel koüeksiyon alınmıştır. Yörelerden çeşitli sayılarda (Çizelge 1) toplam 200 adet geleneksel özellikte ürün üzerinde çalışılmıştır. Bu ürünlere ait bilgiler fotoğrafları ile bilgi formları halinde sunulmuştur. Ayrıca geliştirilen iki çeşit anket yörelerde el örgüsü çorap ören ve el örgüsü çorap kullanan, bireylere uygulanmıştır. Araştırma yörelerinde el örgüsü çorap yapımında kullanılan araç ve gereçlerde tespit edilmiştir. Yörelerde uygulanan anketlerin istatistiksel işlemleri yapılmış, çizelgeler haline getirilmiş ve yorumlan yapılmıştır. El örgüsü çorapların ayn ayn fotograflan çekilmiş; bütün yüzey olmak üzere her çorabın aynı boyuüannda desen özelliklerine göre çizimleri yapılmıştır. Aynca el örgüsü çoraplara kullanım alanı dışında işlerlik kazandırmak için günümüz ihtiyaçlan doğrultusunda yeni kullanım alanlannda, çeşitli örgü teknikleriyle çorap motiflerinin uyariamasıyla yeni ürünler tasarlanmış ve uygulanmıştır. Konya yöresindeki el örgüsü çoraplarda araç olarak beş şiş gereç olarak; yörede hazırlanmış olan yün ve sentetik iplik kullanılmaktadır. Örgü tekniği olarak renkli desenli örgü yoğun kullanılmıştır. Çorap örücülüğüne başlamada burundan başlama ve konç'tan başlama olmak üzere iki teknik uygulanmaktadır.El örgüsü çoraplar motif çeşitliliği ve renk açısından çok zengin bir yapıya sahip bulunmaktadır. İnceleme yapılan yörelerde çok farklı özellikte motiflere rastlanmakta, motifler arasında benzerliklerin oldukça az olduğu görülmektedir. El örgüsü çoraplarda geometrik, sembolik, bitkisel, figürlü ve nesneli olmak üzere beş çeşit bezemeye yer verilmiştir. Bu bezemeler arasında birinci derecede geometrik bezemeler kullanılmaktadır. Üçgen ve baklava en fazla kullanılan geometrik bezemeler arasındadır. Bir çorap üzerinde en az bir en fazla beş bezeme çeşidi uyumlu şekilde bulunmaktadır. Sembolik bezemeler çok çeşitlilik göstermektedir. İncelenen çoraplardaki sembolik bezemeler ile diğer yörelerdeki çorap ve dokumalardaki bezemelerde aynı motifler, farklı isim, yöre, ürün ve tekniklerde kullanılmaktadır. Bir çok bitkisel, figürlü vb. bezemeler incelendiğinde sembolik (soyut) isim aldıkları görülmektedir. Bu nedenle de sembolik bezeme olarak ta kullanılabilir. El örgüsü çoraplarda kullanılan motiflerle dokumalarda kullanılan motifler benzerlik göstermektedir. Çoraplarda kompozisyon olarak en çok boyuna kompozisyon kullanılmıştır. Çorap ören bireyler çoğunlukla yapılmış çorap örneklerine bakarak motif, desen ve ajurları yapmakta ve böylece geleneksel yapıyı kuşaktan, kuşağa aktarmaktadır. Yörelerde el örgüsü çorapları bireylerin çoğunluğu iklim şartlarından korunmak, hastalıktan korunmak ve geleneksel amaç için kullanmakta, özellikle yaşlı kadın ve erkekler tarafından giyilmektedir. Konya yöresindeki el örgüsü çoraplarda geleneksel motif, desen, teknik ve aracın değişmediği, gereç ve renklerinde değişmelerin olduğu tesbit edilmiştir. Kültürümüzün önemli bir parçası olan çorap örücülüğünün yöresel kullanım alanlarının dışında alanlarda değerlendirilmesi çorap örücülüğünün devamı, gelişmesi ve tanıtımı açısından yararlı olacaktır. Ayrıca çorap örücülüğünde kullanılan motif, renk, teknik vb. unsurlardan yararlanarak, güncel konularda yapılan özgün tasarımlar, günümüz el sanatlarına yeni bir boyut kazandıracaktır.