Elazığ - Bingöl karayolu çevresindeki toprak ve sedimanların ağır metal kirliliği

Bu çalışmada Elazığ ile Bingöl arasındaki karayolu civarından alınan sediman ve toprak örneklerinin ağır metallerinin litojenik, antropojenik olup olmadığı, elementlerin çevre kayaçlarla ilişkileri oldukları belirlenmiştir. İnceleme kapsamında optik mikroskop, X-Isınları difraksiyonu (XRD) tüm kayaç fraksiyonu, electron mikroskop incelemeler (SEM) , jeokimyasal analiz (ICP-MS) çalışmaları yapılmıştır. Bu çalışmada aşağıdaki sonuçlara ulaşılmıştır. İnceleme alanında birimler yaşlıdan gence doğru; Üst Jura-Alt Kretase yaşlı Guleman Ofiyolitleri, Senoniyen Elazığ Magmatitleri, Maastrihtiyen-Alt Eosen yaşlı Hazar Grubu, Orta Eosen yaşlı Maden Karmaşığı Pliyo-Kuvaterner Palu Formasyonu, Kuvaterner alüvyonlar yer almaktadır. Örneklerdeki ana mineraller killer (simektit, klorit ve illit), feldispat, kuvars, kalsit ve dolomittir. Al, Mg, Fe, Ti, V, Ga, Sc arasında pozitif korelasyon, Mg - Ca - Sc pozitif korelasyonu Fe - V- Ga pozitif korelasyonu, Ti - V - Sc pozitif korelasyonu, V - Ga - Sc pozitif korelasyonu, Ga - Sc pozitif korelasyonu, Na ile Mg, Ca, Sc arasında negatif korelasyon, Mg ile P - La negatif korelasyonu, Ca ile La negatif korelasyonu, Ti ile Th-La-Ba negatif korelasyonu Mg ve Ca pozitif korelasyonu bazik kaynağı, Ca Sr-Ba pozitif korelasyonu karbonat kaynağını göstermektedir. Bu alınan örneklerin La/Sc, Th/Sc, La/ Co oranları çevre kayaçlara uyum sağlamaktadır. Ortalama değerler esas alındığında elementlerin bulunma sırası Mn> Pb > Cr> Ni > Zn >Cu >Co>As>Fe> Mo' dir. Cu, Th, Ba varyasyon katsayısı 55 den düşük, V, Ti, Sc 45 den düşük, P, Al, Co, Mn, Fe, 35 den düşüktür. Mo, Ni, Zn, Cd 70 den düşüktür. As, Cr, Pb, 70 den büyüktür. EF katsayıları da buna paraleldir. EF değerlerine göre ağır metallerden Cu ve Co bakımından genellikle kirlilik olmamıştır. Mo, Ni, Zn, Cd bakımından düşük kirlilik söz konusudur. Pb, Cr belirgin oranda kirlilik sunmaktadır. Ni, Cu, Mn, Fe, Zn, Mo, Cd basıklık ve çarpıklığın düşük olması bunların normale daha yakın dağıldığını göstermektedir. Kirlilik olmamış ya da az oranda olmuştur. Pb ve Cr bakımından bu katsayıların yüksek olması bunlarda önemli kirlilik değerini yansıtır. Co, Cu, Mn litojenik kökenlidir. Hafif düzeyde trafikten kaynaklı Pb zenginleşmesi olası iken Pb zenginleşmesi Zn ve Cd gibi Elazığ Magmatitleri'ne bağlı Pb-Zn zenginleşmelerinden kaynaklanmıştır. As gübrede kullanılmakta olup, tarım kökenli olabilir.