Elazığ ilindeki aile hekimlerinin aydınlatılmış onam hakkındaki bilgi düzeyi ve tutumlarının değerlendirilmesi

Aydınlatılmış onam, hastanın kendisine uygulanacak tıbbi müdahale ile ilgili yeterli bilgiye sahip olarak özgür iradesiyle buna rıza göstermesini sağlayan etik ve hukuki bir süreçtir. Aydınlatılmış onamın kurallarına uygun olarak alınması hasta özerkliğinin korunması, insan haklarına saygı ve tıbbi uygulamaların etik ilkelere ve hukuka uygun olması açısından önemlidir. Hekimlerin güncel tıbbi mevzuatı anlaması, bu konuda yeterli bilgiye sahip olması hem kendilerinin hem de hastalarının haklarını büyük ölçüde etkilediği için kritik öneme sahiptir. Çalışmamız, aile hekimlerinin aydınlatılmış onam konusundaki farkındalıklarını ve yaklaşımlarını ortaya koyarak, hasta haklarının korunması ve hukuki sorunların önlenmesi adına önemli veriler sunmayı hedeflemektedir. Bu tez çalışmasında, birinci basamak sağlık hizmetlerinde görev yapan aile hekimlerinin aydınlatılmış onam konusundaki bilgi düzeyleri ve tutumları değerlendirilmiştir. Çalışmamız prospektif ve kesitsel tipte bir anket çalışması olup Ocak 2025 – Mayıs 2025 tarihleri arasında yapıldı. Elazığ ilindeki 210 tane aile hekiminden 179 tanesi katıldı. Araştırma verileri sosyodemografik anket, 19 sorudan oluşan ''aydınlatılmış onam tutum anketi'' ve 16 sorudan oluşan ''aydınlatılmış onam bilgi anketi'' ile elde edildi. Elde edilen veriler IBM SPSS 22 paket programı ile analiz edildi. Shapiro-Wilk testi, Mann-Whitney-U testi, Kruskal Wallis testi, Dunn-Bonferroni testleri ve Spearman korelasyon analizi kullanıldı. Anlamlılık düzeyi p<0.05 olarak belirlendi. Katılımcıların %9.5'i aile hekimliği uzmanı ve %90.5'i pratisyen aile hekimi idi. Katılımcıların sadece %14.0'ü hastalardan yazılı onam aldığını bildirmişti. Çalışmamızda hekimlerin sadece %14.5'i sağlık hukuku ve AO hakkında yeterli eğitimi aldığını düşünmekteydi. Katılımcıların AOTD puanı ile AOBD puanı arasında negatif anlamlı korelasyon saptanmıştır (r:-0.285; p:<0.001). Katılımcıların yaşı (r:-0.168; p:0.025) ve meslek yılı (r:-0.164; p:0.028) ile AOTD puanı arasında ters yönlü anlamlı korelasyon saptanmıştır. Çalışmaya katılan hekimlerin AO bilgi ve tutum düzeyleri yetersiz saptanmıştır. Katılımcıların AO tutumları ile ilişkili en önemli faktörün AO bilgi düzeyi olduğu saptanmıştır. Bu sonuçlardan yola çıkarak, Aile Hekimlerinin AO bilgi düzeyleri yetersizdir bu nedenle mezuniyet öncesi ve mezuniyet sonrası eğitimler ile bilgi düzeylerinin arttırılması önerilebilir.