Elektrik sektöründe Edas ve Vikor yöntemi ile yeşil tedarikçi seçimi

İşletmeler yıllarca zehirli sıvı, katı, gaz biçiminde atıklarla doğayı kirletmiş ve yeryüzüne vermiş oldukları zararları hesaba katmamışlardır. Doğanın önemi ve gözlenmesi bakış açısı 90'larda önem kazanarak gündeme gelmiştir. Çağımız, bu bakış açısı ile doğaya daha farklı bir hassasiyetle yaklaşarak, işletmelerin endüstriyel anlamında ilerlemelerine olanak sağlamaktadır. Bu sayede farklı alanlar da faaliyet gösteren işletmeler doğayla dost nihai ürün üretilmesine destek olmaktadırlar. Aynı zamanda, ürün yaşam döngüsünün her basamağında doğanın dengesini koruyarak yeşil uygulamalarla gündeme gelmektedirler. Kağıt işletmelerinin üretilen kağıdı tekrar kullanılabilir konuma getirmesi, plastik üretimi gerçekleştiren işletmelerin çevreci hassasiyetle üretim yapmaları, bu alanda yapılan çalışmalardandır ve günümüzde oldukça önemli uygulamalardır. Bu sektörler dışında da birçok işletme, çevre dostu yaklaşımla üretim gerçekleştirmekte ve bu anlayışı tüm üretim süreçlerine yansıtmaktadırlar. İşletmelerin bu çevre dostu üretim bakış açısında doğru yeşil tedarikçi seçimi önemli bir yer tutmaktadır. Tüketicilerin de bu doğa dostu görüşe sahip olması ve yapılan yasal planlamalar da işletmeleri yeşil tedarik zinciri yaklaşımına yönelmektedir. Doğaya verilebilecek tehlikelerin en aza indirilme hedefi yeşil tedarik zincirinin yönetim faaliyetlerinin etkinliğini arttırmaktadır. Yeşil tedarik zinciri yönetiminde çevre ile ilgili yaklaşımların hedeflenmesi, onu önemli bir noktaya taşımaktadır. Bu yaklaşımı benimseyen işletmeler; sahip oldukları tedarikçilerinde ilerlemelerini en iyilemek için çok çeşitli hedefler belirleyerek bunları tedarikçilerine sunmaktadırlar. Böylece işletmeler rakiplerini geride bırakabilecek doğa dostu tedarikçilere sahip olmaktadırlar. Bu konu birçok işletmenin öncelikli olarak gördükleri çalışmaların başında gelmektedir. Söz konusu çalışmaların geliştirilmesi ve yürürlüğe konması maliyet bakımından işletmeleri zora sokabilmektedir. Bu çalışmalar arasından en iyinin belirlenmesi ve bunun uygulanabilmesi zorlu süreçlerden biridir. Aynı zamanda bilgi yetersizliği, yapılan çalışmalarda arzu edilen hedeflerin tutturulamaması, işletmelerin altyapı sorunlarının olması bazı sıkıntılar yaratabilmektedir. İşletmeler, günümüz koşullarında birden fazla tedarikçiye sahip olmakta ve bunlar arasından en iyisinin, en yeşil yaklaşıma sahip olanın seçimini gerçekleştirmek durumda kalmaktadır. Bu durum da işletmeler için tedarikçi seçim/karar verme problemlerini gündeme getirmekte ve bu problemler birçok belirsizlik barındırmaktadır. Karar vericilerin kararlarını objektif, doğru olarak verebilmesi özellikle de kriter ve alternatif sayılarının fazla olması durumunda daha da önem kazanmaktadır. Bu durumda, çok kriterli karar verme yöntemleri, birden çok alternatif ve kriter olması durumunda bilimsel ve sistematik bir yaklaşımla değerlendirmeyi mümkün kılmaktadır. Bu özelliğinden dolayı yeşil tedarikçi seçim problemlerinde çok yaygın olarak kullanılmaktadır. Çok kriterli karar verme teknikleri nicel bilgilerin yetersizliğinin aşılmasını sağlamaktadır. Aynı zamanda bu teknikler konularında uzman kişilerin fikirlerini temsil yeteneği açısından da güçlüdür. Bu bağlamda, yeşil tedarikçi problemlerinde kazanç ve çevreci ölçütleri beraber ele alabilen bu teknikler işletmeler için rekabet avantajı sunabilmektedir. Bu çalışmaya konu olan, yeşil tedarikçi seçim çalışmasının gerçekleştirildiği işletmede, hali hazırda RoHS analizi kullanılmaktadır. RoHS analizi ile işletme tedarikçi seçimi yapmaktadır. Bu analiz tekniği ile civa, kadmiyum, kurşun, krom değerleri olması gereken standart ölçüm değerleri ile kıyaslanıp analiz edilerek tedarikçi seçimi gerçekleştirilmektedir. Tedarikçi seçimine temel olan kritik parça, çalışmanın gerçekleştirildiği işletmede üretilen otomatik sigortalarda kullanılan cıvatalardır. Bu kapsamda gerçekleştirilen çalışmada; çok kriterli karar verme tekniklerinden olan EDAS ve VIKOR yöntemleri ayrı ayrı ele alınarak işletme için en iyi yeşil tedarikçi seçimi yapılmış ve RoHS analizi ile tutarlılığı irdelenmiştir. Bu amaçla öncelikle işletmedeki uzmanların görüşü ve literatürden elde edilen; uygunluk kalitesi, yeşil ürün tasarımı, yeşil satınalma, yeşil üretim kriterler olarak belirlenmiştir. Çok kriterli karar verme tekniklerinden olan EDAS ve VIKOR tekniği belirsizlik altında karar vermede etkili ve karmaşık problemleri objektif bir yaklaşımla, hızlı bir şekilde sonuca ulaştırdığı için tercih edilmiştir. RoHS analizi, çalışmada gerçekleştirilen yeşil tedarikçi seçimi ile işletmenin mevcutta kullandığı tedarikçi seçiminin geçerliliğinin kıyaslanması amacı ile kullanılmıştır.