Elektromanyetik alanların (EMA) bal arılarının (Apis mellifera L.) bazı davranış ve fizyolojik özellikleri üzerine etkisi

Sebepleri tam olarak açıklanamasa da bal arısı koloni kayıplarında artan pestisit kullanımı, hastalık ve zararlıları, küresel iklim değiĢikliği gibi birçok faktörün etkisi araĢtırıcılar tarafından kabul görmektedir. Artan nüfusun da etkili olduğu teknolojiler cep telefonu baz istasyonları ve yüksek gerilim hatları gibi elektromanyetik alan oluĢmasına sebep olan çeĢitli yenilikleri beraberinde getirmiĢtir. Bu yenilikler tamamen doğaya bağımlı bal arılarında gözlenen koloni kayıpları ile elektromanyetik alan arasında iliĢki olup olmadığını tartıĢmaya açmıĢtır. DüĢük frekanslı elektrik kaynaklı elektromanyetik alanların üretici koĢullarında bal arıları üzerindeki etkilerini belirlemeyi amaçlayan çalıĢmada, bakır sarmallar yardımıyla elde edilen 20 μT, 50 μT, 100 μT ve 300 μT etkiler altındaki gruplar yavru üretimi, yavrulu çerçeve sayısı, arılı çerçeve sayısı, uçuĢ etkinliği, uçuĢ yüksekliği, yön bulma, besin kaynağına yönelme ve hafıza bakımından kontrol grubu ile karĢılaĢtırılmıĢtır. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Arıcılık Uygulama ve AraĢtırma Merkezi Müdürlüğü Arıcılık ĠĢletmesinde yürütülen araĢtırmada her grupta 5‟er koloni yer almıĢtır. Negative binomial regresyon kullanılarak verilerin değerlendirilmesi sonucunda yavru üretimi bakımından 20 μT, 50 μT, 100 μT ve 300 μT etki verilen gruplar arasında fark gözlenmezken yavrulu ve arılı çerçeve saysısı ile uçuĢ etkinliği dikkate alındığında manyetik etki arttıkça koloni geliĢim özelliklerinin olumsuz etkilendiği ortaya çıkmıĢtır. Hırçınlık testi ise kontrol grubuna göre 50 μT, 100 μT ve 300 μT gruplarında siyah toplar üzerindeki iğne sayılarının sırasıyla %63.9, %17.1 ve %38.9 artığını göstermiĢtir. Bal arılarının manyetik etki yayan bobinlerden uçuĢ uzaklıkları dikkate alındığında da tarlacı iĢçi arılarda genel anlamda 100 μT grubunda baĢlayan ve 300 μT grubunda üst seviyeye ulaĢan manyetik etkiden uzak uçuĢ yapma eğilimi ortaya çıkmıĢtır. Farklı iĢ paketleri Ģeklinde yürütülen çalıĢma sonucunda yön bulma testlerinden edilen bulgulara göre; kovandan ayrılırken farklı manyetik alana maruz bırakılan arılarda kovana dönüĢ aĢamasında önemli azalmalar olduğu, manyetik etki altındaki besin kaynaklarına yönelimler bakımından iĢçi arıların az etki bulunan besinleri tercih ettiği ve manyetik alana maruz kalmaları sonucu bal arılarının öğrenilmiĢ bir davranıĢ olan dil çıkartma reflekslerinin etki düzeyine bağlı olarak önemli oranda azaldığı belirlenmiĢtir.