Eleştirel bakış açısıyla hegemonya kuramı çerçevesinde kurumsal sosyal sorumluluk yaklaşımının irdelenmesi

Küreselleşmenin etkilerinin giderek daha yoğun yaşandığı günümüz piyasa koşullarında, marka farkındalığı yaratarak tercih edilebilir olmak isteyen işletmelerin en önemli yardımcısı sosyal sorumluluk çalışmaları olmuştur. Bilgi iletişim teknolojilerinde yaşanan değişimlerle birlikte meydana gelen olumsuz bir durumun zaman ve mekân bağlamını aşarak küresel boyutta yayılması, kurumların sorumlu oldukları paydaşlarına karşı daha fazla duyarlı davranmalarını da beraberinde getirmiştir. Kurumsal sosyal sorumluluk çalışmaları, kurumun paydaşlarıyla olan ilişkilerini geliştirirken, marka değeri başta olmak üzere işletmelere çeşitli faydalar sağlayan bir değere dönüşmektedir. Tarihin belirli dönemlerinde kitlelerin rızasının elde edilebilmesi için başvurulan baskılayıcı uygulamalar 21. yüzyılın bilinç seviyesi yükselmiş, postmodern öznesi üzerinde yeterince etkili olamamakta hatta kimi zamanda uygulanan baskı istenmeyen bir tepkiye dönüşebilmektedir. Bu bağlamda düşünüldüğünde egemen sınıf konumundaki ülke, devlet ya da kurum/kuruluşların varlığının kabul edilebilmesi ve meşruiyetlerinin sorgulanmaması için, toplum tarafından onanmış olmaları gerekmektedir. Burada karşımıza çıkan rıza kavramı, hegemonya kuramının ana sorunsalını oluşturmaktadır. Hegemonya kuramı, gücü elinde bulunduran ve egemen sınıf olarak nitelendirilen grubun, kendi dünya görüşü çerçevesinde, diğer gruplar üzerinde toplumsal rızayı elde etmek için girişilen çalışmaları ifade etmektedir. Rızanın elde edilebilmesi ve rıza halinin sürdürülebilir olması için başvurulan araçlar, egemen sınıfın gücünü ve ideolojik söylemini daha güçlendirmekte ve sürekli yeniden üretmektedir. Kurumsal sosyal sorumluluk yaklaşımı, pozitivist açıdan incelendiğinde işletmenin, iç ve dış çevresine vermiş olduğu zararların telafi edildiği ve toplumsal refahın sağlanarak; yaşanılabilir bir dünya amacıyla gerçekleştirilen uygulamalarını kapsamaktadır. Madalyonun diğer yüzünde; çalışılan konuları sorgulama ve derinine bakmayı amaç edinen eleştirel kuram perspektifi ile karşılaşılmaktadır. Eleştirel kuram çerçevesinde düşünüldüğünde işletmeler, kendilerinin de pay sahibi olduğu bir sorunlar demetine yönelik sosyal sorumluluklarını yerine getirmektedirler. Bu noktada kurumsal sosyal sorumluluk çalışmaları sayesinde elde edilen yararlar; gerçekleştirilen çalışmaların, salt toplumsal iyinin elde edilmesi ya da yarar beklemeden yapılması temelinin sorgulanmasına neden olmaktadır. Hegemonya kuramı çerçevesinde düşünüldüğünde, işletmeler başarılı olabilmek ve herhangi bir toplumsal krizle karşılaşmamak adına kamuoyunun rızasını elde etmek durumundadırlar. Toplumsal rızanın elde edilmesi sürecinde ise, kurumsal sosyal sorumluluk çalışmalarından faydalanmaktadır.