Elma üreten tarımsal işletmelerde teknik etkinlik ve teknolojik açık bakımından bölgesel farklılıkların belirlenmesi

Elma üretimine tahsis edilen kaynakların etkin kullanılmamasına sebep olan faktörler ve bu faktörlerin bölgesel dağılımı halen cevap bekleyen araştırma soruları arasında yer almaktadır. Söz konusu bilgi boşluğunun azaltılması için, bu çalışmada Türkiye elma üretiminde önemli yeri olan Isparta ve Karaman illerindeki elma işletmelerinin yıllık faaliyet sonuçları değerlendirilmiş, etkinlikleri ölçülmüş, etkinlik düzeyleri bölgesel düzeyde ve işletme büyüklüklerine göre karşılaştırılmıştır. Tabakalı tesadüfi örnekleme yöntemiyle seçilen 132 işletmeden anket yoluyla elde edilen veriler çalışmanın ana materyalini oluşturmuştur. İncelenen işletmelerin sermaye yapısının ve yıllık faaliyet sonuçlarının belirlenmesinde klasik ekonomik analiz yaklaşımları kullanılmıştır. İllere ve işletme büyüklüklerine göre üretim etkinliğinin ölçülmesi ve karşılaştırılması Stokastik Metafrontier yaklaşımıyla yapılmıştır. Araştırma sonuçları elma işletmelerinin rasyonel sermaye dağılımına sahip olmadığını, yüksek oranda atıl işgücünün var olduğunu, tarımsal gelirlerinin düşük olduğunu ve gelirlerinin illere göre değiştiğini göstermiştir. İşletmelere ait mali ve ekonomik rantabilite oranları Isparta ilinde sırasıyla ortalama %8.82 ve %7.78 iken, Karaman ilinde %7.25 ve %6.15 bulunmuştur. İllerdeki işletmelerin etkinliklerinin belirlendiği stokastik sınır analizi sonuçları, Isparta ili işletmelerinin %78, Karaman ili işletmelerinin %81.1 etkinlikle çalıştığını göstermiştir. Stokastik metafrontier analizi sonuçları, metateknoloji oranının (MTO), Isparta ilinde %84.5 ve Karaman ilinde %73.5 olduğunu, bu oranın işletme büyüklüğüne bağlı olarak değiştiğini ortaya koymuştur. İller ve tabakalar düzeyinde tahmin edilen etkinlik skorlarının, metafrontier etkinlik skorundan daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca sonuçlar, Isparta ili elma işletmelerinin üretim sınırının, metafrontier üretim sınırına daha yakın olduğunu göstermiştir. Isparta ve Karaman illerinin bölgesel üretim sınırını metafrontier üretim sınırına yaklaştırmak için üretici eğitimine önem verilmesi, bilimsel çalışmaların, yayım ve altyapı çalışmalarının yapılması, araştırmacı-yayımcı-üretici ilişkilerinin güçlü tutulması gerekmektedir.