Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır düşüncesinde yaratılış bağlamında ıstıfâ ve tekâmül kavramları

Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır kâinâtın, ilk yaratılışı esnasında ve sonrasındaki süreçlerde, tedrîcî bir şekilde sürekli olarak gelişim gösterdiğini ifade etmiştir. O, bu gelişim olgusunun kendisiyle yürürlükte olduğu kanuna ıstıfâ kanunu ismini vermiş ve bu kanun neticesinde varlıkların tekâmül ettiklerini söylemiştir. Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır, İslâmî ilimlerin hemen her alanında ciddi bir birikime sahip olmakla birlikte, çağdaşı olan pek çok ilim adamının aksine Batı düşünce dünyasını ve oradaki yeni gelişmeleri de yakından takip etmiştir. Onun bu çift yönlülüğü, pek çok konuda olduğu gibi ıstıfâ kanunu neticesinde gerçekleşen tekâmül olgusu hususundaki görüşlerinde de kendisini göstermiştir. Elmalılı'nın bu husustaki görüşleri incelendiğinde, kendisinden önceki Müslüman ilim adamlarının belli bazı görüşlerinden etkilendiği anlaşılmaktadır. Yine o, tekâmül olgusunun Batı'da on sekizinci yüzyıldan sonra nazariyeye dönüşen şeklini de incelemiş ve bu nazariyeyi bazı bilimsel gerekçeler ile reddetmiştir.