Elmas tel kesme makinasının performans tahmini: Mamdani tipi bulanık kural tabanlı model uygulaması

Doğal taşların blok halinde açık ocaklardan çıkarılmasında kullanılan en yaygın yöntem elmas tel kesme makinası ile yapılan üretim şeklidir. Ocakta gerçekleştirilen kesme işlemlerini etkileyen parametreler; kayaçla ilgili faktörler, kullanılan makina ve ekipmanla ilgili teknik farklılıklar, bölgedeki jeolojik ve jeoteknik koşullar, sahada yöntemin uygulanmasındaki tercihler, işçilerin bilgi birikimleri ile deneyimleri ve iş becerileri gibi sıralanabilir. Bu faktörlerin oldukça fazla değişkenlik göstermesi nedeniyle, elmas tel kesme makinası ile sahada gerçekleştirilebilecek kesim hızlarının önceden belirlenebilmesi oldukça karmaşık bir süreçtir. Bu çalışma kapsamında, bir elmas tel kesme makinasının kesim performansını belirleyebilmek amacıyla bulanık mantık yaklaşımından yararlanılmıştır. Bulanık mantık kavramı, sözel ifadelerin bilgisayarlar ve algoritmalar tarafından anlaşılmasını sağlayarak kullanıcıların mühendislik deneyimlerini bulanık sistemlere yansıtabilmesine imkan verebilmektedir. Dolayısıyla, açık ocaklarda mermer üretiminde yıllarca çalışan ve deneyimli maden mühendislerinin konuyla ilgili deneyimlerinden yararlanılarak elmas tel kesme makinasının kesim hızını etkileyen girdi değişkenleri ile çıktı değişkeni arasında mantıksal ilişkilerin kurulması yoluna gidilerek bir bulanık tahmin modelinin geliştirilmesi hedeflenmiştir. Bu amaçla; girdi değişkenleri kayaç türü, kullanılan elmas telin cinsi, yapılan kesim işleminin türü, kullanılan elmas tel makinasının tipi, makinanın kesim esnasında aynaya uzaklığı ve kesme işleminde kullanılan telin uzunluğu olan ve elmas tel kesme makinasının kesme hızını tahmin eden bir bulanık tahmin modeli geliştirilmiştir. Önerilen bulanık modelin tahmin performansını belirleyebilmek amacıyla sahadan elde edilmiş 400 ölçüm verisi değerlendirilmiştir. Ölçülen ve bulanık modelle tahmin edilen veriler arasındaki korelasyon katsayısının 0,87 olduğu ve önerilen bulanık tahmin modelinin, bir elmas tel kesme makinasının kesim hızını başarılı bir şekilde önceden tahmin edebildiği sonucuna ulaşılmıştır.