Emir Nogay ve Deşt-i Kıpçak'ta hâkimiyet mücadelesi

Doğudan batıya yapılan göçler sonucunda Deşt-i Kıpçak'ta kurulan son büyük devlet Cuci Ulusu veya bilinen ismiyle Altın Orda Devleti'dir. Bu devletin tarihinin çeşitli dönemlerinde öne çıkan bazı emirler elde ettikleri güçle birlikte hanlardan dahi üstün konuma ulaşmışlardır. Bu emirlerden ilki devletin kuruluş safhasında karşımıza çıkan Nogay'dır. Cengiz Han'ın soyundan gelmesinden ötürü hanedanla arasında yakın bağlar olan Nogay'ın ismi ilk olarak Berke Han döneminde Hülâgû ile yapılan savaşlarda karşımıza çıkmaktadır. Mengü Timur döneminde İlhanlılarla barış yapılmasının ardından batıya gönderilen Nogay, Sakçı şehrini gayri resmi başkenti ilan ederek ulusun batısında faaliyet göstermeye başlamıştır. Adı geçen han zamanında nüfuzunu artırmaya başlayan Nogay, Tuda Mengü ve Tula Buka Han dönemlerinde ise kendi menfaatine göre hareket etmeye başlamıştır. Tokta Han döneminde zirveye ulaşan bu yükseliş dönemi, 1295 yılı civarında kendi adına para bastırmasıyla sona ermiştir. Bu hareketiyle Tokta Han'ın tepkisini çeken Nogay, her ne kadar han ile yaptığı ilk savaşı kazansa da Kukanlık sahasında gerçekleşen ikinci karşılaşmada savaşla birlikte hayatını da kaybetmiştir. Kırk yılı aşkın kariyeri bu şekilde sonlanan Nogay, ulus dâhilindeki neredeyse tüm olayların içerisinde yer almıştır. Dolayısıyla Nogay'ın hayatına dair bir çalışma, aynı zamanda XIII. yy. Cuci Ulusu tarihine alternatif bir bakış açısını da beraberinde getirmektedir.