Lojistik satın alımında stratejik karar verme sürecinin ampirik bir analizi: Türkiye otomotiv sektöründeki üst düzey yöneticilerin tedarikçi seçim kriterleri üzerine bir inceleme

Bu tez, Türkiye otomotiv sektöründe lojistik hizmet sağlayıcı seçiminde kullanılan karar kriterlerini, bu kriterlerin önem hiyerarşisini ve altında yatan bilişsel yapıyı üst düzey yönetici perspektifinden ampirik olarak incelemektedir. Küresel tedarik zincirlerindeki artan belirsizlikler ve riskler, otomotiv gibi yüksek entegrasyona sahip bir sektörde lojistik ortak seçimini hayati bir stratejik karar haline getirmiştir. Ancak bu kararın hangi faktörlere dayandığına dair, özellikle Türkiye bağlamında yapılmış kapsamlı bir ampirik çalışma literatürde bulunmamaktadır. Bu araştırma boşluğunu gidermek amacıyla, Türkiye otomotiv sektöründe lojistik satınalma süreçlerinden sorumlu 81 üst ve orta düzey yöneticiden veri toplanmıştır. Bu grubun ilgili karar vericilerin neredeyse tamamını oluşturması sebebiyle, bu çalışma bir örneklem araştırmasından ziyade neredeyse tam sayım niteliğindedir. Hedef popülasyonun bu sınırlı ve spesifik doğası göz önüne alındığında, araştırma sektördeki karar verme kriterlerine dair kapsamlı bir bakış açısı sunmaktadır. Birincil kantitatif anket yöntemi, 81 katılımcıdan 5'i ile yapılan derinlemesine yüz yüze mülakatlardan elde edilen nitel iç görülerle desteklenerek zenginleştirilmiştir. Toplanan veriler, Keşfedici Faktör Analizi (EFA), Friedman Testi, Bağımsız Örneklemler t-Testi ve Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA) gibi istatistiksel yöntemler kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırmanın bulguları, sektördeki karar mantığına dair üç temel sonuç ortaya koymuştur. Birincisi ve en önemlisi, Fiyat kriterinin, önem hiyerarşisinde tartışmasız bir şekilde son sırada yer aldığı; buna karşın "Yasal ve Sigorta Güvencesi", "Emniyet ve Güvenlik" gibi operasyonel güvence ve risk azaltma odaklı kriterlerin en yüksek önceliğe sahip olduğu tespit edilmiştir. İkincisi, dokuz farklı kriterin, karar vericilerin zihninde iki temel boyutta yapılandığı görülmüştür: tüm kalite unsurlarını içeren bütünsel bir "Genel Hizmet Kalitesi ve Güvencesi" faktörü ve bundan tamamen bağımsız bir "Fiyat" faktörü. Üçüncüsü, karar önceliklerinin toplam iş deneyimi ve pozisyondan büyük ölçüde bağımsız olduğu, bu durumun sektörde güçlü ve homojen bir profesyonel kültürün varlığına işaret ettiği bulunmuştur. Sonuç olarak bu çalışma, Türkiye otomotiv sektöründeki stratejik lojistik tedarik kararlarının, klasik maliyet minimizasyonu varsayımlarından ziyade, Vekalet Teorisi ve modern tedarik zinciri dayanıklılığı paradigmalarıyla uyumlu bir şekilde, riskten kaçınma ve güvence arayışı tarafından yönlendirildiğini ampirik olarak kanıtlamaktadır. Ortaya konan iki boyutlu bilişsel yapı, Sınırlı Rasyonellik teorisinin pratikteki bir yansıması olarak yorumlanmıştır. Bu bulgular, hem lojistik hizmet sağlayıcıların değer tekliflerini yeniden konumlandırmaları hem de otomotiv firmalarının tedarikçi seçim süreçlerini standardize etmeleri için somut yönetsel çıkarımlar sunmaktadır. Anahtar Kelimeler: Lojistik Hizmet Sağlayıcı Seçimi, Dış Kaynak Kullanımı, 3PL, Karar Verme Kriterleri, Otomotiv Sektörü, Türkiye, Tedarik Zinciri Yönetimi, Stratejik Satın Alma