Endometriozisle ilişkili kronik pelvik ağrıya bağlı gelişebilen santral sensitizasyon mekanizmasının beynin ağrı merkezlerindeki sinir ve sinir ağları üzerine etki düzeyinin araştırılması

ENDOMETRİOZİSLE İLİŞKİLİ KRONİK PELVİK AĞRIYA BAĞLI GELİŞEBİLEN SANTRAL SENSİTİZASYON MEKANİZMASININ BEYNİN AĞRI MERKEZLERİNDEKİ SİNİR VE SİNİR AĞLARI ÜZERİNE ETKİ DÜZEYİNİN ARAŞTIRILMASI AMAÇ: Kronik pelvik ağrılı endometriozis hastalarında manyetik rezonans görüntüleme ile beyindeki ağrı merkezlerinin yapısal ve fonksiyonel özelliklerinin değerlendirilmesi GEREÇ ve YÖNTEM: Bir Haziran 2022 ile bir Eylül 2023 tarihleri arası İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Anabilim Dalı Jinekoloji Polikliniği'ne başvuran ve/veya Jinekoloji Servisi'nde yatmış olan hastaların dosyaları retrospektif olarak gözden geçirildi. On sekiz-kırk beş yaş aralığında beyin manyetik rezonans görüntülemesi yapılmış endometriozis hastaları ile benzer yaş ve vücut kitle indeksine sahip jinekolojik patolojisi bulunmayan kadınların dosyaları incelendi. Toplam 30 hasta 3 gruba ayırıldı: 1. kronik pelvik ağrısı ve derin infiltran endometriozisi olan hastalar (10 hasta), 2. kronik pelvik ağrısı olmayan kistik endometriozisli (overyan endometrioması olan) hastalar (10 hasta), 3. benzer yaş ve vücut kitle indeksine sahip jinekolojik patolojisi bulunmayan rutin poliklinik takipli kadınlar (10 kadın). Dosya verilerine göre hastaların aşağıdaki özellikleri; anamnez bilgileri, muayene bulguları, laboratuar ve görüntüleme sonuçları ile opere olanlarda ameliyat notları ve patoloji sonuçları kaydedildi ve sonuçlar karşılaştırıldı. BULGULAR: Derin İnfiltran Endometriozis Tanılı hastalarda Sağlıklı Kontrol grubundaki kadınlara kıyasla beyindeki gri cevher hacminde sağ superior-orta temporal girus (p-FWE-corrected: 0.003) ve sol putamen(p-FWE-corrected: 0.01) bölgelerinde istatistiksel açıdan anlamlı olacak şekilde azalma saptandı. Kistik Endometriozis Tanılı hastalarda Sağlıklı Kontrol grubundaki kadınlara kıyasla beyindeki gri cevher hacminde istatistiksel açıdan anlamlı fark gösteren bir beyin bölgesi saptanmadı. Derin İnfiltran Endometriozis Tanılı hastalarda Kistik Endometriozis Tanılı hastalara kıyasla beyindeki gri cevher hacminde insulanın sağ arka bölümünde bölgelerinde istatistiksel açıdan anlamlı olacak şekilde azalma (p-FWE-corrected=0.018) saptandı. Derin İnfiltran Endometriozis Tanılı hastalarda Sağlıklı Kontrol grubu kadınlara kıyasla; Amigdalanın, sağ frontal pol (p-FWE-corrected:0.012000, p-FWE-corrected:0.043800), sol parasingulat girus (p-FWE-corrected:0.036000), sağ frontal operkulum korteksi (p-FWE-corrected:0.039800), singulat girusun anterior bölümü (p-FWE-corrected:0.044000) ile dinlenme durumu fonksiyonel bağlantısallığında istatistiksel açıdan anlamlı olacak şekilde artış saptandı. Derin İnfiltran Endometriozis Tanılı hastalarda Sağlıklı Kontrol grubu kadınlara kıyasla; Singulat girusun posterior bölümünün precuneus korteksi (p-FWE-corrected:0.002400) ile dinlenme durumu fonksiyonel bağlantısallığında istatistiksel açıdan anlamlı olacak şekilde artış saptandı. Derin İnfiltran Endometriozis Tanılı hastalarda Sağlıklı Kontrol grubu kadınlara kıyasla; Singulat girusun anterior bölümünün sol orta temporal girusun posterior bölümü (p-FWE:0.002256) ile dinlenme durumu fonksiyonel bağlantısallığında istatistiksel açıdan anlamlı olacak şekilde azalış saptandı. Kistik Endometriozis Tanılı hastalarda Sağlıklı Kontrol grubu kadınlara kıyasla; Anterior singulat girus ön ve arka bölümleri, insula, talamus ve amigdalanın diğer beyin alanlarıyla kökten tohuma bağlanabilirlik yöntemi ile ölçülen dinlenme durumu fonksiyonel bağlantısallığında istatistiksel açıdan anlamlı düzeyde değişim saptanmadı. SONUÇ: Kronik pelvik ağrılı endometriozis hastalarında beyin görüntülemesindeki yapısal değişiklikler açısından sağ superior-orta temporal girus, sol putamen ve insulanın sağ arka bölümünde bölgelerindeki gri madde hacminde azalma saptandı. Fonksiyonel bağlantısallıkta amigdala ve singulat girus merkezleriyle beyindeki diğer ağrı merkezleri arasında artış; singulat girusun anterior bölümünde ise azalma saptandı. Anahtar Kelimeler: kronik pelvik ağrı, endometriozis, beyin ağrı merkezleri, gri madde hacmi, fonksiyonel bağlantısallık