Endüstri mirasının yeniden işlevlendirilmesi; Beykoz Deri ve Kundura Fabrikası örneği

Sanayi Devrimi'nin yaşandığı yıllarda şehir merkezlerinden uzak, tercihen demiryolu ağına ve su kaynaklarına yakın bölgelerde konumlanan dev sanayi tesisleri, 1950'li yıllardan itibaren değişen üretim sistemleri ve tüketici ihtiyaçları nedeniyle terk edilmişlerdir. Bu alanlar, endüstrileşmenin ve endüstrileşme döneminin şahitleridir. Bu nedenle, bazıları endüstri mirası olarak koruma altına alınmıştır. Bazıları ise koruma altına alınmamış veya koruma altında olduğu halde kullanılmadığı için zarar gören yapı/tesislerdir. Endüstri mirasının gelecek kuşaklara aktarılabilmesi, yapıları uygun bir işlevle kent hayatına kazandırmanın yanı sıra, özgün kimliklerini de korumaya bağlıdır. Türkiye'nin endüstrileşme sürecinde, İstanbul, ulaşım/nakliye olanakları, coğrafi konumu, verimli su kaynakları gibi özellikleri ile endüstrileşme döneminin en yoğun yaşandığı kentlerdendir. İstanbul' da, 19. yüzyılda sayısı 256'yı bulan ve bugün 43'e düşen sanayi yapı ve tesisi olduğu bilinmektedir. Bir kısmı halen işlevini sürdüren, bir kısmı da, 20. yüzyılın ortalarına kadar kullanıldıktan sonra işlevini yitiren sanayi yapılarıyla ilgili ayrıntılı belgeleme çalışmaları henüz yapılmamıştır. Terk edilen fabrikalar, ihmal, bilinçsiz onarım veya genel bir yöntem belirlemeden gelişigüzel kararlarla yapılan yeniden işlevlendirme çalışmaları ile her geçen gün daha fazla tahrip olmaktadır. Tezin çalışma alanı, İstanbul Beykoz Deri ve Kundura Fabrikasıdır. Beykoz Deri ve Kundura Fabrikası, döneminin üretim kapasitesi en yüksek tesislerindendir. İşlevini kaybetmiş olan fabrika alanındaki yapıların birçoğu ve makineler varlığını sürdürmektedir. Bu çalışmada, Beykoz yerel halkı/kullanıcı ve uzman anketleri uygulanmıştır. Anket analizleri ve endüstri mirası için dünyada yapılan yeniden işlevlendirme çalışmaları doğrultusunda, Beykoz Deri ve Kundura Fabrikası için işlev önerileri geliştirilmiştir. Çalışmada, kullanıcı ve uzman anketlerinin SPSS programında yapılan ki kare analizleri sonucunda, Beykoz Deri ve Kundura Fabrikası'nın mevcut işlevinin değiştirilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Ayrıca, bu alanın rekreasyon için farklı işlevler yüklenerek kullanılması gerektiği tespit edilmiştir. Beykoz Deri ve Kundura Fabrikası' nın endüstriyel kültür mirası olarak korunması ve dünyada uygulanan yeniden işlevlendirme çalışmaları göz önünde bulundurularak yeniden işlevlendirilmesi, bu alanın kentle bütünleşerek yaşatılması bakımından önemlidir. Bu bağlamda, bu çalışmada Beykoz Deri ve Kundura Fabrikası için oluşturulan anket çalışması ve sonuçları, endüstriyel kültür mirasının korunması ve yeniden işlevlendirilmesi çalışmaları için bir örnek teşkil edebilir, endüstriyel miras alanları için yeni işlev önerileri geliştirilirken, alanın sahip olduğu nitelikler doğrultusunda, interdisipliner çalışmalarla geliştirilerek kullanılabilir.