Political economy of energy sector restructuring in the post-soviet space: Russia and Azerbaijan in comparative perspective

Bu tezin amacı, seçkin yapısına bakarak Sovyet sonrası coğrafyada enerji sektörünün yeniden yapılandırılmasının ekonomi politiğini incelemektir. Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından, 70 sene boyunca aynı sistemin bir parçası olan ülkelerde, enerji sektörünün mülkiyet yapısında önemli ayrışmalar gözlemlenmektedir. Genel olarak enerji sektöründe devlet tekeli korunurken, Yeltsin dönemi Rusyası'nda özel-yerli şirketler ortaya çıkmış ve sektörün önemli ölçüde mülkiyetini ele geçirmeyi başarmıştır. Bu çalışmada karşılaştırmalı seçkin yapısı modeli kullanılarak, seçkin yapısının temel unsurları olan, siyasi seçkinler arasındaki entegrasyon ve seçkin kapasitesinin ülkeler arasında gösterdiği farklılıkların geçiş süreçlerinde enerji sektörünün yeniden yapılandırılmasında ayrışmalara neden olduğu savunulmaktadır. Siyasi seçkinler arasındaki entegrasyonun zayıf olduğu, ancak yüksek seçkin kapasitesine sahip olan Yeltsin Rusyası'nda özel-yerli şirketler ortaya çıkarken bunun tam tersi dinamiklere sahip olan Azerbaycan'da devlet enerji sektörü üzerindeki tekelini korumayı başarmıştır. Siyasi seçkinler arasındaki entegrasyonun güçlendiği Putin döneminde devlet sektör üzerindeki hakimiyetini yeniden tesis etmeyi başarırken ancak birkaç özel-yerli şirket önemli tavizler vererek sektörde tutunmayı başarmıştır. Yaşanan dış şokların ardından geçiş sürecinde ülkelerin merkez veya çevre ülke olması durumunun siyasi elit entegrasyonu ve elit kapasitesi üzerinde oldukça etkili olduğu görülmektedir. Bu açıdan ülkelerdeki ekonomi politiğin yapısal dinamiklerinin seçkin yapısındaki farklılaşmada önemli bir paya sahip olduğu savunulmaktadır. Bu çalışmada ayrıca farklılaşan mülkiyet modellerinin gerek ekonomik gerekse siyasi yansımaları Rusya ve Azerbaycan açısından incelenmektedir.