Enerji tüketimi ile ekonomik büyüme arasındaki ilişki: Panel VAR analizi

Enerji tüketimi ile ekonomik büyüme arasındaki ilişki, Sanayi Devrimi ile birlikte başlayan enerji sektöründeki dönüşümün köklerine kadar uzanmaktadır. Kömür ile başlayan, ardından petrol, 20. yüzyılda ise doğal gazla devam eden enerji devrimleri refah ve zenginlik getirdi. Enerji geçişleri ekonomik faaliyetleri dönüştürerek, daha esnek ve merkezi olmayan üretim süreçleri sağladı, demografik ve sosyal dönüşümleri teşvik etti ve politik yapıları değiştirdi. Bu süreç küresel ekonomiyi, gittikçe daha fazla genişleyen boyutlarda artan enerji tüketimi yörüngesine yerleştirdi. Enerji sektöründe yaşanan gelişmeler, enerjinin üretim sürecinde kilit bir girdi olması nedeniyle ekonominin tüm sektörlerine de yansıdı. Bu tezin amacı, 1990-2014 zaman aralığında Türkiye, Rusya ve İran örneklem kümesi kullanılarak, Cobb-Douglas üretim fonksiyonu altında büyüme ve enerji arasındaki ilişkinin incelenmesidir. Cobb-Douglas üretim fonksiyonu GSYH, enerji kullanımı, elektrik tüketimi, sermaye ve işgücü değişkenleri kullanılarak oluşturulmuş ve değişkenler arasındaki ilişkinin belirlenmesi için statik panel VAR modeli ile nedensellik analizlerine ait metodolojiler izlenmiştir. Panel VAR modeli varyans ayrıştırması bulgularında; kısa ve uzun dönemde GSYH üzerindeki değişimlerin büyük kısmının kendisinden kaynaklandığı, bu değişimleri sırasıyla işgücü, elektrik tüketimi, sermaye ve enerji kullanımının izlediği sonuçlarına ulaşılmıştır. Etki-tepki fonksiyonları bulguları, GSYH'nin kendinden gelen şoklara yaklaşık 10 ay boyunca anlamlı tepkiler verdiğini açıklamıştır. İşgücünün GSYH üzerinde 2. aydan itibaren anlamlı tepkiler verdiği ve bu tepki süresinin de 12. aya kadar sürdüğü; GSYH üzerinde tüm dönemler boyunca anlamlı tepkiler veren en önemli değişkenin elektrik tüketimi, diğer önemli değişkenin ise enerji kullanımı olduğu görülmüştür. Panel nedensellik testi sonuçları; işgücü ve sermayenin GSYH'nin, işgücü ve elektrik tüketiminin sermayenin, işgücünün ise enerji kullanımının tek yönlü nedeni olduğunu göstermiştir. Anahtar Kelimeler: Enerji Tüketimi, Ekonomik Büyüme, Türkiye-Rusya-İran Ülkeleri, Panel VAR Analizi, Dumitrescu Hurlin Panel Nedensellik Testi.