Engelli bireylerin toplumla bütünleşmesinde sosyal sermayenin rolü

Çalışma dezavantajlı gruplar içerisinde yer alan engelli bireylerin karşılaştıkları engellere ilişkin başa çıkma kapasitelerinin ve sosyal çevre ile bütünleşmelerinde izledikleri yolların sosyal sermaye bağlamında keşfedilmesini amaçlamaktadır. Bu bağlamda, dezavantajı belirleyen etmenlere, engelli bireylere toplumda atfedilen stereotiplerin ve dışlanmanın toplumla bütünleşmeye etkisine, geliştirilen becerilerin ve alınan sosyal desteğin baş etme kapasitesine etkisine yer verilmiştir. Bununla birlikte toplumla bütünleşmede sosyal sermaye bileşenlerinin (güven, dayanışma/iş birliği, sosyal ağlar/bağlar) katkısı, örgütlenmenin toplumsal bütünleşmeye katkısı ve sosyal sermayenin örgütlenmedeki konumu, özgü hakların dezavantajlara dair sorunların çözümündeki etkisi, toplumsal güven, dayanışma ve iş birliğinin toplumsal bütünleşme için önemi ele alınmıştır. Yaşanmış deneyimlerin ve atfedilen anlamların derinlemesine keşfedilebilmesi için fenomenolojik deseni temel alan niteliksel bir araştırma tercih edilmiştir. Araştırmanın örneklemi 5 ortopedik, 5 süreğen, 5 görme ve 7 zihinsel engelli birey olmak üzere 22 katılımcıdan oluşmaktadır. Bu nitel çalışmada veriler yarı yapılandırılmış mülakatlar yoluyla toplanmıştır. Mülâkatlarda katılımcılara 19 açık uçlu soru yöneltilmiştir. Ortaya çıkan ham veriler nitel veri analiz programı olan MAXQDA 2020 (20.4.0 versiyonu) programından faydalanılarak kodlanmıştır. Araştırma bulguları 9 ana tema altında sunulmuştur. MAXQDA programı kullanılarak üç analiz yöntemi uygulanmıştır. Kodların aynı tema altındaki yoğunluğunu tespit edebilmek amacıyla frekans analizi, kodlar arasındaki ilişkileri tespit edebilmek amacıyla yakınlık analizi ve engel türlerine göre kodların yoğunluğunu tespit edebilmek için gösterge temelli analiz yapılmıştır. Araştırmada şu sonuçlar ortaya çıkmıştır: 1) Dezavantajı, sadece engelli bireylerin "engelleri" belirlememektedir, sosyal ve çevresel etkenlerin belirleyici bir yönü bulunmaktadır. 2) Toplumda engelli bireylere atfedilen stereotipler ve ayrımcı/baskı kurucu uygulamalar sosyal dışlanmaya sebep olduğu için bireylerin toplumla bütünleşmesine zarar vermektedir. 3) Engelli bireylerin geliştirdiği becerilerin ve aldığı sosyal desteğin baş etme kapasitelerini güçlendirmesinde etkin bir rolü bulunmaktadır. 4) Engelli bireylerin sosyal sermaye ile irtibatlarını örgütlenme ile gerçekleştirdiği görünmektedir. 5) Örgütlenme seviyesi ile sermaye düzeyi arasında doğrusal bir ilişki olduğu, başka deyişle sosyal sermayenin aynı zamanda örgütlenme ile birlikte ortaya çıktığı keşfedilmiştir. 6) Yaşanılan dezavantaj durumlarına ilişkin tanınan özgü hakların sorunların çözümünde önemli olduğu ancak özgü hakların temel insan hakları söyleminden koparılmadan sunulması gerektiği görülmüştür. 7) Toplumsal bütünleşmenin dezavantajlı gruplar özelinde engelli bireyler için tanımına bakıldığında örgütlenmeyle mümkün olabildiği ve toplumsal güven, dayanışma ve iş birliğinin varlığıyla güçlenebildiği anlaşılmıştır.