İngilizceyi yabancı dil olarak öğreten Türk öğretmenlerin mesleki iyi oluşlarının artırılması: Pozitif psikoloji temelli bir müdahale programının etkililiği

Pozitif psikoloji, bireylerin ve insan gruplarının geçmişte (iyi oluş, memnuniyet ve tatmin), şu anda (mutluluk ve akış) ve gelecekte (iyimserlik ve umut) olmak üzere üç farklı zamanda yaşadıkları olumlu deneyimleri ele alır. Pozitif psikolojinin ayrılmaz bir parçası olan iyi oluşun kesin ve yaygın olarak kabul gören bir tanımı bulunmamakla birlikte; bu kavram mutluluk, kendini gerçekleştirme, doyum, uyum, ekonomik refah ve yaşam kalitesi gibi sözcüklerin eş anlamlısı olarak düşünülmektedir. En kapsamlı iyi oluş modellerinden biri, Seligman tarafından, Pozitif Duygular, Bağlanma/Akış, İlişkiler, Anlam ve Başarı kelimelerinin İngilizce karşılıklarının kısaltması olan PERMA modelinde önerilmiştir. Her ne kadar uzun zamandır ilk ve orta öğretimden yükseköğretime kadar tüm eğitim kademelerinin odak noktasında yer alan öğrenci merkezli eğitimin gölgesinde kalmış olsa da öğretmen iyi oluşu son zamanlarda eğitim süreçlerinin ayrılmaz bir parçası olarak görülmeye başlamıştır. Hatta bugün bazı çevrelerce, öğrenci iyi oluşunun öğretmen iyi oluşu ile başladığı iddia edilmektedir. Bu doktora çalışması da tüm bunları göz önünde bulundurarak, İngilizceyi yabancı dil olarak öğreten Türk öğretmenlerin iyi oluş seviyelerini ve bunları etkileyen faktörleri ortaya koyup öğretmen iyi oluşu hakkındaki sınırlı literatüre katkıda bulunmayı amaçlamıştır. Uygulamalı kısmıyla ise, bu çalışma İngilizce öğretmenlerinin mesleki iyi oluşunu artırmak için kullanılabilecek pozitif psikoloji temelli bir müdahale programı önermeyi amaçlamıştır. Bu amaçlar doğrultusunda, kesitsel nitelikte olan bu çalışmada karma yöntem yaklaşımı benimsenmiştir. Çalışmanın betimleyici bölümünde kullanılan nicel araştırma verileri, PERMA Ölçeği (PERMA-Profiler) ve İşyeri PERMA Ölçeği (Workplace PERMA-Profiler) adı verilen iyi oluş ölçekleri kullanılarak toplanmıştır. Ayrıca, maksimum çeşitlilik yöntemi kullanılarak seçilen 30 ölçek katılımcısıyla, iyi oluş düzeylerini etkileyen faktörler hakkında detaylı bilgi edinmek için bir dizi yarı yapılandırılmış bireysel görüşme yapılmıştır. PERMA Ölçeği ve İşyeri PERMA Ölçeğinden elde edilen veriler, Sosyal Bilimler için İstatistik Programı (SPSS) 25.0 kullanılarak analiz edilmiştir. Görüşmelerden elde edilen nitel verilerin analizinde ise betimleyici analiz yöntemi takip edilmiştir. Sonuç olarak, ölçek bulgularının görüşme sorularına verilen yanıtlarca desteklendiği görülmüştür. Ayrıca; İngilizceyi yabancı dil olarak öğreten Türk öğretmenlerinin mesleki iyi oluş düzeylerinin özel yaşamlarından, eğitim düzeylerinden ve geçmişlerinden, öğrencileriyle, öğrencilerin velileriyle, meslektaşlarıyla ve okul yöneticileriyle ilişkilerinden, öğrencilerinin İngilizce öğrenme motivasyonlarından, meslektaşlarının öğretmen kimliklerinden, maaşlarının miktarından, spor yapma alışkanlıklarından, dini inanç ve uygulamalarından, kariyer planlarından, siyasi görüşlerinden, haftalık ders sayılarından, yürürlükte olan eğitim-öğretim yönetmeliği ve İngilizce öğretim programından, Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) tarafından kullanmaları istenen ders kitaplarından, sınıflarındaki öğrenci sayılarından, okul binalarının ve yerleşkelerin olanaklarından, okullarındaki teknolojik araçların ne denli yeterli ve ulaşılabilir olduğundan, fiziki ve psikolojik sağlık durumlarından ve Türk halkının İngilizce dili ve İngilizce öğretmenliği mesleğine dönük algılarından önemli ölçüde etkilendiği sonucuna varılmıştır. Öte yandan, bu çalışmanın uygulamalı kısmını oluşturan pozitif psikoloji temelli müdahale programı, mesleki iyi oluş sevileri düşük olan 10 gönüllü İngilizce öğretmeni ile yürütülmüştür. İki ay süren bu program sona erdiğinde, programın katılımcılarına yeniden İşyeri PERMA Ölçeği uygulanmış ve bu da bu araştırmaya tek grup ön test-son test desenine sahip yarı deneysel bir araştırma özelliği katmıştır. Elde edilen nicel veriler Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi ile analiz edilmiş ve ulaşılan sonuçlar uygulanan pozitif psikoloji temelli müdahale programının katılımcıların mesleki iyi oluş düzeylerini İşyeri PERMA Ölçeğinin Pozitif Duygular, İlişkiler, Anlam ve Genel İyi Oluş alt boyutları açısından anlamlı derecede artırdığını göstermiştir. Ancak, Bağlanma/Akış ve Başarı alt boyutları açısından katılımcıların mesleki iyi oluşlarında anlamlı bir artış gözlemlenmemiştir. Ayrıca; uygulanan müdahale programı kapsamında biri programın ortasında, diğeri programın sonunda olmak üzere iki farklı bireysel görüşme serisi daha uygulanmıştır. İlk seri ile katılımcıların programdaki uygulamalardan birini doğru şekilde yapmalarına yardımcı olmak amaçlanmış, ikinci seri ile ise katılımcıların programın etkililiği hakkındaki görüşleri öğrenilmeye çalışılmıştır. Görüşülen kişilerden elde edilen yanıtlar betimleyici bir anlayışla analiz edilmiş ve uygulanan müdahale programının bir bütün olarak İngilizce öğretmenlerinin mesleki iyi oluşlarına artırmada etkili olduğu, ancak bazı müdahalelerin veya etkinliklerin gelecek uygulamalar için gözden geçirilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Anahtar Kelimeler: İyi oluş, öğretmen iyi oluşu, PERMA, pozitif psikoloji, pozitif psikoloji temelli müdahale programı, yabancı dil olarak İngilizce öğretimi