Entelektüel sermaye ile muhasebe temelli belirleyicileri arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi: Dünya borsalarında karşılaştırmalı bir analiz

Bu çalışma piyasa değeri defter değeri oranı kullanılarak ölçülen entelektüel sermaye değeriyle, muhasebe temelli ölçümler arasındaki ilişkiyi ampirik verilerle incelemektedir. Muhasebe temelli ölçümlerin bir kısmı literatürde önceden entelektül sermaye ile arasında ilişkisi araştırılmış entelektüel sermaye belirleyicileridir. Bu belirleyicilerden bir tanesi de muhasebe raporlamalarını prensipler düzeyinde etkileyen Uluslararası Finansal Raporlama Standartlarıdır (UFRS). Literatürde az sayıda çalışma entelektüel sermaye değeriyle muhasebe temelli entelektüel sermaye belirleyicileri arasındaki ilişkiyi bütüncül bir şekilde test etmiştir (Forte, Matonti, Nicolo', & Tucker, 2015; Forte, Tucker, Matonti, & Nicolò, 2017; Goebel, 2015). Fakat bu çalışmalar da tek ülke özelinde yürütülmüştür. Uluslararası Finansal Raporlama Standartlarının entelektüel sermaye üzerindeki etkisini araştıran bir çalışma (Rabaya, Hamzah, & Mohd Salleh, 2018) yine bunu bir ülke özelinde yapmıştır. Bu araştırma bütüncül bir şekilde entelektüel sermaye değeriyle, onun muhasebe temelli belirleyicileri arasındaki ilişkiyi test etmektedir. UFRS'ye uygun finansal rapor hazırlamanın entelektüel sermaye değerine etkisi farklı ülkelerle karşılaştırmalı olarak analiz edilmektedir. Çalışma geliştirilen hipotezleri bütüncül bir modelle farklı ülkelerle karşılaştırmalı bir şekilde test eden ilk ampirik çalışmadır. Çalışma nicel yöntemle tasarlanmıştır. Sekiz farklı ülkeden dokuz borsaya kote 11.446 firmanın 2000-2018 yılları arasındaki verileri kullanılmıştır. 126.244 gözlemden yararlanılarak yürütülen çalışmada dengesiz panel veri kullanımı tercih edilmiştir. Regresyon analizinden yararlanılarak beş hipotez test edilmiştir. Ekonometri disiplininde dengesiz panel veri için önerilen birim kök testleri ve varsayımlardan sapma testleri yapıldıktan sonra regresyon analizinde kullanılmak üzere bulgularla tutarlı olarak Driscoll-Kraay (1998) sabit etkiler dirençli tahmincisi tercih edilmiştir. Yapılan analiz sonucunda elde edilen bulgular ülke ve borsa bağlamında karşılaştırmalı olarak sunulmuştur. Araştırmanın bulguları tüm ülkelerde finansal kaldıraç ile entelektüel sermaye değeri arasında pozitif yönlü güçlü bir ilişki olduğunu desteklemektedir. Öz kaynak kârlılığının entelektüel sermaye değeri üzerindeki etkisinin ülkeden ülkeye değiştiği ve tüm katsayıların sıfıra yakın olduğu tespit edilmiştir. Toplam varlık büyüklüğünün entelektüel sermaye değeri üzerindeki etkisi genellikle negatif yönlü olurken, maddi olmayan duran varlık değeriyle entelektüel sermaye değeri arasında neredeyse hiç ilişki bulunamamıştır. Ayrıca Türkiye ve Almanya dışında kalan tüm ülkelerde Uluslararası Finansal Raporlama Standartlarına uygun finansal tablo hazırlanmasıyla entelektüel sermaye değeri arasında ilişki olduğu tespit edilmiştir. Ancak Amerikan menşeli firmaların UFRS'ye göre finansal raporlama yapmasına müsaade etmeyen NASDAQ ve New York borsasından elde edilen bulgular, bu borsalarda işlem gören firmaların muhasebe temelli belirleyicilerinin entelektüel sermaye değerini açıklamakta yetersiz olduğunu göstermektedir.