İlköğretim ders kitaplarında epistemolojik çatışma (1908-1924): Eğitimde İslami ve dünyevi anlayışlar

Bu doktora tezi, dinin terbiye üzerindeki otoritesini bilimsel pedagojiye bırakmaya başladığı İkinci Meşrutiyet döneminde eğitim felsefesinin dünyevi ile dini arasında kalan muğlâk söylemini din, tarih ve yurttaşlık bilgisi ders kitapları içerikleri üzerinden incelemektedir. Çalışma, bir yandan on dokuzuncu yüzyıl boyunca yeni pedagojinin modern bilimsel düşüncenin metotları ile ders içeriklerini dünyevileştiren yönünü ele alır; diğer yandan da ele alınan dönemde, bilimsel söylemle dini terbiyenin sentezlenmesinin, dinin eğitim üzerindeki etkisini meşrulaştırdığı görüşünü ortaya atar. Bu çalışma; din, tarih ve yurttaşlık dersi kitaplarına odaklanarak, farklı yazarlar tarafından kaleme alınan devlet onaylı ders kitaplarının sergilediği epistemolojik tutarsızlıklar ve ideolojik farklılıkları incelemektedir. Kitap yazarlarının, 1913'te düzenlenen ilkokul müfredatına ters düşen ya da ondan farklılaşan alternatif metinlerini gösterir. Böylece hem İslami hem de etno-seküler eğilimli müfredat dışı metinlerdeki çelişen ideolojik dayanak noktalarının izini sürer. Çalışma okul kitaplarının hangi noktalarda Müslüman Osmanlı kimliği ile bağdaştıkları sorusuna cevap ararken diğer yandan ne ölçüde standartlaşan müfredat talimatlarına ters düşen ve onun sınırlarını aşan malumat üretme aracına dönüşebildiklerini ele alır. İttihatçı dönemin İslami ve seküler politikası arasındaki çelişkinin, din, tarih, milli bilinç, vatan ve geri kalmışlık temaları üzerinden yansımalarını ortaya koyar.