Ergenlerde algılanan ebevenylik stilleri, özerklik ve yaratıcılık arasındaki ilişkiler

Bu araştırmanın amacı ergenlerde algılanan ebeveynlik stilleri, özerklik ve yaratıcılık arasındaki ilişkiler incelemek, özerklik ve yaratıcılık arasındaki ilişkide bilişsel esneklik ve kararlılığın aracı rolünü sınamaktır. Araştırmanın evrenini Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sağlık Meslek Yüksekokulu ve Bolu Anadolu Lisesi'nde öğrenim gören üniversite 1. sınıf ve lise 1. sınıf öğrencileri oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemini ise yaşları 14 ve 22 arasında değişen, % 34.6'sı erkek, % 65.4'ü kızdan oluşan toplam 266 ergen oluşturmaktadır. Araştırmada ergenlerin anne babalarından algıladıkları ebeveynlik stillerini ölçmek amacıyla Sümer ve Güngör (1999) tarafından geliştirilen Çocuk Yetiştirme Stilleri Ölçeği (ÇYSÖ), özerklik düzeylerini belirlemek amacıyla Noom ve arkadaşları (2001) tarafından geliştirilen Musaağaoğlu ve Güre (2005) tarafından Türkçe uyarlaması yapılan Ergen Özerklik Ölçeği ve yaratıcılıklarını ölçmek amacıyla da nesne kullanım görevini içeren Yaratıcılık Formu kullanılmıştır. Verilerin analizinde ebeveynlik stilleri, davranışsal özerklik, duygusal özerklik ve yaratıcılık ilişkilerine bakarken korelasyon analizi ve tek yönlü varyans analizi; özerklik ile yaratıcılık ilişkisinde esneklik ve kararlılığın aracılığına bakarken aracılık analizi uygulanmıştır. Çalışmada ayrıca ergenlere özerklik verilip verilmediğinde yaratıcılıklarının artıp artmadığı da incelenmiştir. Araştırmada ergenler öncelikle deney ve kontrol grubu olmak üzere iki gruba ayrılmıştır. Çalışmaya başlamadan her iki grubun da duygudurumları yazım hızı göreviyle manipüle edilmiştir. Ardından deney grubuna beş farklı nesnenin yer aldığı fotoğraflar gösterilmiş ve kendilerine uygulamacı tarafından olabildiğince çok sayıda fikir üreteceklerini düşündükleri bir nesneyi seçme yetkisi tanınmıştır. Kontrol grubuna ise seçme yetkisi tanınmamış, deney grubundakilerin seçtikleri nesneler eşleme yöntemiyle sunulmuş ve kontrol grubundakilerin sunulan nesneyle fikir üretmeleri istenmiştir. Çalışmada yaratıcılık nesne kullanım formuyla, özerklik ise uygulamacı tarafından oluşturulan 'nesne seçimi' koşuluyla ölçülmüştür. Çalışmada esneklik puanı üretilen fikirlerin oluşturduğu kategori sayısıyla, kararlılık ise toplam üretilen fikir sayısının kategori sayısına bölünmesiyle hesaplanmıştır. Grupların yaratıcılık puanları özerklik verme ve vermeme durumuna göre karşılaştırılmıştır. Çalışmada elde edilen verilerin analizi sürecinde, tek yönlü varyans analizi ve aracılık analizi uygulanmıştır. Araştırmada izin verici/şımartan ve izin verici/ihmalkar ebeveynlik stili davranışsal özerklik ile, açıklayıcı otoriter stil ise duygusal özerklik ile pozitif yönde ilişkili bulunmuştur. Ebeveynlik stilleri ile yaratıcılık arasında anlamlı ilişkilere rastlanmazken, özerklik verilen ergenler verilmeyenlere göre daha yaratıcı bulunmuşlardır. Ayrıca, yapılan aracılık analizi sonucuna göre hem bilişsel esnekliğin hem de kararlılığın özerklik ve yaratıcılık ilişkisinde aracı olduğu bulunmuştur. Anahtar kelimeler: Ergenlik, Esneklik, Kararlılık, Özerklik, Yaratıcılık