Ergenlerde erken dönem uyumsuz şemalar ile riskli davranışlar arasındaki ilişkinin incelenmesi

Bu araştırma ile ergenlerde erken dönem uyumsuz şemalar ile riskli davranışlar arasındaki ilişkinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada araştırma modeli olarak ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubu uygun örnekleme yöntemi ile oluşturulmuş olup 2022- 2023 eğitim ve öğretim yılında Kırıkkale'de 2 farklı devlet lisesinde 9. ve 10. sınıf düzeyinde öğrenim gören 319 kız, 169 erkek toplam 488 öğrenciden oluşmaktadır. Araştırmada veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından geliştirilen ''Kişisel Bilgi Formu'', ergenlerde riskli davranışları belirlemek amacıyla Gençtanırım (2010) tarafından geliştirilen ''Riskli Davranış Ölçeği (RDÖ)'' ve ergenlerde erken dönem uyumsuz şemaları belirlemek amacıyla Güner (2013) tarafından geliştirilen ''Çocuk ve Ergenler İçin Şema Takımı Ölçeği (ÇEŞÖT)'' kullanılmıştır. Araştırmada elde edilen verilerin analizi için SPSS 21 paket programı kullanıştır. Değişkenlerin cinsiyete göre farklılaşmasını incelemek amacıyla parametrik yöntemlerden bağımsız örneklemler için T Test ve parametrik olmayan yöntemlerden Mann Whitney U Testi kullanılmıştır. Değişkenler arasındaki ilişkileri ortaya koymak amacıyla Pearson Momentler Çarpımı Korelasyon Analizi ve Spearman Brown Sıra Farkları Korelasyon Analizi kullanılmıştır. Değişkenler arasındaki ilişkileri daha iyi anlamak amacıyla Japs programında bulunan ve R programlama dili temelli olan eklenti ile Network Analizi yapılmıştır. Yapılan analizler sonucunda riskli davranışlardan okul terki ve intihar eğilimi riskli davranışlarının cinsiyete göre farklılaştığı, intihar eğiliminin kızlarda erkeklere göre, okul terkinin ise erkeklerde kızlara göre farklılaşma gösterdiği tespit edilmiştir. Ergenlerde erken dönem uyumsuz şemaların cinsiyete göre farklılaşma durumuna bakıldığında ise yapışıklık ve gelişmemiş benlik, kendini onaylamama, boyun eğicilik, yetersiz özdenetim ve cezalandırıcılık şemalarının cinsiyete göre bir farklılaşma göstermediği, diğer şemaların ise kızlarda erkeklere göre farklılaşma gösterdiği tespit edilmiştir. Riskli davranışlar ile erken dönem uyumsuz şemalar arasındaki ilişkiye bakıldığında yapışıklık ve gelişmemiş benlik şeması ile riskli davranışlar arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki olmadığı, diğer erken dönem uyumsuz şemaların ise riskli davranışlar ile arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişkiler olduğu tespit edilmiştir. Network analizine göre ise riskli davranışlardan olan intihar eğiliminin erken dönem uyumsuz şemalar ile güçlü ağ ilişkisi kurduğu tespit edilmiştir. Araştırma bulguları literatür ışığında tartışılmış ve sonuca uygun gerekli önerilerde bulunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Ergenlik dönemi, Erken Dönem Uyumsuz Şemalar, Riskli Davranışlar