Ergenlerin toplumsal cinsiyet rol ihlallerine yönelik tutumlarının incelenmesi

Cinsiyet, başkalarıyla karşılaşıldığında en hızlı göze çarpan değişken olsa da, sadece demografik bir özelliği nitelemekle kalmaz; aynı zamanda, kişinin doğumundan itibaren hem kendisi hem de başkaları tarafından algılanışını, kendisine atfedilen özellikleri, becerileri ve beklentileri şekillendiren bir kavramı da teşkil eder. Cinsiyete yüklenen bu toplumsal anlamlar, farklı bağlamlarda farklı cinsiyet rollerini ortaya çıkarmaktadır, başka bir ifadeyle, toplumsal cinsiyet sosyal olarak kurulmaktadır. Bu çalışma, erken ergenlik dönemindeki çocukların toplumsal cinsiyet rollerinin ihlal edilmesini nasıl algıladıklarını incelemek amacıyla yapılmıştır. Bu çerçevede, ev içi rollerini ihlal eden veya yerine getiren bir kadının çocuklarla ilgili yardım isteğine karşılık veren (Çalışma 1) veya bağıran (Çalışma 2) eşin davranışının erken ergenlik dönemindeki çocuklar tarafından ne derece doğru, adil, hak edilmiş, memnun edici ve rahatsız edici değerlendirildiği incelenmiştir. Katılımcıların yardım etme ve bağırma davranışına yönelik değerlendirmelerinin, ahlaki uzaklaşma ve cinsiyetle özdeşim düzeyleriyle ilişkileri de çalışma kapsamında test edilmiştir. Birinci çalışmaya 148 ortaokul öğrencisi (yaş Ort. = 13.04, SS = 1.03; %43 erkek) katılmıştır. Katılımcılara kadının toplumsal cinsiyet rolünün değişimlendiği (toplumsal cinsiyet rolünü ihlal eden, toplumsal cinsiyet rolünü yerine getiren ve kontrol grubu) bir senaryo sunulmuştur ve bu senaryoda çocuklarıyla ilgili eşine yardım eden erkeğin davranışının ne derece doğru, adil, hak edilmiş, memnun edici ve rahatsız edici olduğu sorulmuştur. Daha sonra, Ahlaki Uzaklaşma Ölçeği, Cinsiyetle Özdeşim Ölçeği ve Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Tutumu Ölçeği uygulanmıştır. Kadının toplumsal cinsiyet rolünü ihlal etmesi, eşin yardım etmesine dair katılımcıların normatif değerlendirmelerini ("Yardım etmeli mi?" ve "Yardım ne derece doğru bir davranış?") etkilemezken; eşin kadına yardım etmesi daha az adil, hak edilmiş ve memnun edici bulunmuştur. Ahlaki uzaklaşma düzeyi, yardıma yönelik normatif değerlendirmeler ve yardımın memnun ediciliğiyle negatif yönde ilişkiliyken, katılımcıların kendi cinsiyetiyle özdeşimi bağımlı değişkenlerle anlamlı bir ilişki göstermemiştir. İkinci çalışmada 149 ortaokul öğrencisi (yaş Ort. = 13.08, SS = 1.09; %44 erkek) yer almıştır. İlk çalışmayla aynı deneysel işlemler uygulanmış ve aynı ölçümler alınmıştır, ancak bu çalışmada katılımcılardan erkeğin eşine bağırmasının değerlendirilmesi istenmiştir. Katılımcılar, kadının toplumsal cinsiyet rolünü ihlal etmesi durumunda eşinin ona bağırmasını daha doğru, adil ve hak edilmiş olarak değerlendirmişlerdir. Bağırmanın memnun edici ve rahatsız ediciliğine dair değerlendirmelerse kadının toplumsal cinsiyet rolünü ihlal etmesinden etkilenmemiştir. Sonuç olarak, bu araştırma ergenlerin erkeğin eşine yardım etmesine veya bağırmasına yönelik değerlendirmelerinin kadının toplumsal cinsiyet rolünü ihlal etmesinden etkilendiğini göstermiştir. Anahtar Kelimeler: Toplumsal Cinsiyet Rolünün İhlali, Toplumsal Cinsiyet Eşitliği, Cinsiyet Kimliği, Ahlaki Uzaklaşma, Erken Ergenlik Dönemi