Ergenlik döneminde sosyal medya kullanımının sosyal kaygı ve öz yeterlilik üzerine etkisinin incelenmesi

Çağımızın en önemli konularından biri olan sosyal medya kullanımı hayatımızın büyük bir alanını kaplamaktadır. Sosyal medya kullanımı bireylerin kendilerini fark ettikleri, karakterlerinin şekillendiği ve beyin gelişimin aktif olduğu ergenlik döneminde önemli bir yeri vardır. Böylece sosyal medyada paylaşılan içerikler ergenler hakkında detaylı çıkarım yapmamızı sağlar. Bu çalışmada sosyal medya platformlarını kullanma konusunda ergenlerin sosyal kaygı ve öz yeterlilik açısından incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışma 2023-2024 eğitim öğretim döneminde Nevşehir ilinde bulunan Kardelen Eğitim Kurumlarında 9., 10., 11.ve 12.sınıflarında öğretim gören 399 öğrencileri ile gerçekleştirilmiştir. Çalışmaya katılanların %49.9 kız olduğu, %50.1 erkek olduğu, %14 tek kardeş, %48.1 iki kardeş, %28.1 üç kardeş, %7 dört kardeş ve %2.8 beş ve üzeri kardeş sayısı olduğu, %67.4 ilk çocuk, %9.8 ortanca çocuk, %22.8 son çocuk olduğu görülmektedir. Çalışmada sosyal medya tutum ölçeği, çocuklar için sosyal kaygı ölçeği ve çocuklar için öz yeterlilik ölçeği olmak üzere üç ayrı ölçek kullanılmıştır. İstatistiksel analizler SPSS (Statistical Package For Social Sciences) 26.0 yazılımı kullanılarak gerçekleştirilmiştir. İkili grupların karşılaştırılması için bağımsız örneklem t-testi uygulanmıştır. İkiden fazla grup içeren eğitim düzeyi değişkeniyle yapılan karşılaştırmalar için tek yönlü ANOVA uygulanmıştır. Karşılaştırma testlerinin uygunluğu için normallik sınaması yapılarak regresyon analizi uygulanmıştır. Öğrencilerin sosyal medya tutum, sosyal kaygı ve özyeterlilik puanlarına göre bazı demografik özellikler ile karşılaştırıldığında sınıf, kardeş sayısı, doğum sırası, gelir düzeyi ve başarı değişkenlerine göre anlamlı farklılıklar görülmüştür. Cinsiyet, anne eğitim düzeyi ve baba eğitim düzeyi değişkenlerine göre anlamlı farklılıklar görülmemiştir. Araştırmanın istatiksel analizleri sonucunda öğrencilerin yaşı ile akademik özyeterlilik (r=.21; p<0.01) arasında pozitif yönlü, zayıf düzeyde ve bakılan boyutlarda anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Yaş ile olumsuz değerlendirilme korkusunda ise (r=-.21; p<0.01), ergenlerde yeni durumlarda sosyal kaçınma huzursuzluk duyma da (r=-.18; p<0.01) ve ergenlerde genel durumlarda sosyal kaçınma huzursuzluk duyma (r=-.33; p<0.01) konuları arasında negatif yönlü, zayıf düzeyde ve ilgilenilen boyutlarda anlamlı ilişki bulunmuştur. Sınıf ile olumsuz değerlendirilme korkusuna (r=-.17; p<0.01), yeni durumlarda sosyal kaçınma huzursuzluk duyma (r=-.19; p<0.01) ve genel durumlarda sosyal kaçınma huzursuzluk duyma (r=-28.; p<0.01) konusundaki boyutlarına bakıldığında negatif yönlü, zayıf düzeyde ve anlamlı ilişki olduğu bulunmuştur. Sınıfla birlikte akademik özyeterlilik (r=.20; p<0.01) arasında zayıf düzeyde, pozitif anlamda ve anlamlı ilişki bulunmuştur. Sosyal medya tutum puanları ile akademik özyeterlilik (r=-.10; p<0.05) ve duygusal özyeterlilik (r=-.09; p<0.05) konusuna bakıldığında ise negatif ve konu ile ilgili anlamlı ilişki bulunmuştur. Akademik özyeterlilik boyutu ile olumsuz değerlendirilme korkusuna (r=-.13; p<0.05), yeni durumlarda sosyal kaçınma ve huzursuzluk duyma durumunda (r=-.13; p<0.01) ve genel durumlarda sosyal kaçınma ve huzursuzluk duyma durumu (r=-.21; p<0.01) arasında negatif yönlü, zayıf düzeyde ve anlamlı ilişki bulunmuştur. Duygusal özyeterlilik boyutu ile genel durumda sosyal kaçınma ve huzursuzluk duyma (r=-.15; p<0.01) boyutları arasında negatif yönlü, zayıf ve konu ile ilgili anlamlı ilişki bulunmuştur. Sosyal özyeterlilik boyutu ile olumsuz değerlendirilme korkusu (r=-.13; p<0.01) ve genel durumlarda sosyal kaçınma huzursuzluk duyma (r=-.17; p<0.01) durumu ile arasında negatif yönlü, zayıf düzeyde ve konu ile ilgili anlamlı ilişki bulunmuştur. Yapılan regresyon analizi bulguları doğrultusunda, duygusal özyeterlilik (b=,36; p<0.001) ve akademik özyeterlilik (b=,35; p<0.001) ve sosyal medya tutum (b=,10; p<0.05) puanlarının yükselişi sosyal özyeterlilik puanlarının yükselişini anlamlı düzeyde yordamaktadır. Sonuç olarak araştırmamız ergenlerin sosyal kaygı ve öz yeterliliklerini yordayan faktörler arasında sosyal medya kullanımının olumlu etkisi olduğu görülmüştür.