Erişkin popülasyonda aşı olma davranışı ile aşılanmanın psikolojik öncülleri (5C) ölçeğinin karşılaştırılması

Erişkin Popülasyonda Aşı Olma Davranışı ile Aşılanmanın Psikolojik Öncülleri (5C) Ölçeğinin Karşılaştırılması Giriş ve Amaç: Dünya Sağlık Örgütü, aşı tereddüdünü aşılama hizmetleri mevcutken aşının kabulünde gecikme veya reddetme durumu olarak tanımlar. Aşı tereddüdü gibi halk sağlığı sorunlarına müdahale etmek, aile hekimlerinin temel görevlerindendir. Bu çalışma, bireylerin çocukluk çağı, erişkin ve COVID-19 aşılarına ilişkin tereddütlerini 5C ölçeği (güven, kayıtsızlık, kısıtlama, hesaplama, kolektif sorumluluk) ile değerlendirerek aşılanma davranışıyla ilişkilerini incelemeyi amaçlamaktadır. Ayrıca, birinci basamak sağlık hizmetlerinin bu süreçteki rolünü güçlendirmek hedeflenmiştir. Gereç ve Yöntem: Çalışma, 06.06.2024–03.09.2024 tarihleri arasında Ankara Bilkent Şehir Hastanesi Aile Hekimliği polikliniklerine başvuran, 18–65 yaş arası 438 kişiye anket uygulanarak gerçekleştirilmiştir. Anketin ilk bölümünde sosyodemografik bilgiler ve aşılara ilişkin bilgi/tereddüt durumu; ikinci bölümünde ise 5C ölçeği yer almıştır. İstatistiksel analizler ve hesaplamalar için IBM SPSS Statistics 21.0 (IBM Corp. Released 2012. IBM SPSS Statistics for Windows, Version 21.0. Armonk, NY: IBM Corp.) ve MS-Excel 2007 programları kullanılmıştır. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p: 0,05 olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Çalışmaya katılan 438 bireyin %53,2'si kadın, %46,8'i erkek olup, %5.5'i ortaokul ve altı mezunu, %20,3'ü lise mezunu, %74,2'si lisans ve üstü mezundur. Sağlık çalışanı bireylerin güven puan ortalaması 5,34±1,39, diğer meslek sahibi bireylerin güven puan ortalaması 4,24±1,71'dir. Çocukluk çağı aşılarıyla ilgili tereddüt yaşayanların güven puan ortalaması 3,35±1,5, yaşamayanların 4,53±1,77'dir. Erişkin aşılarının gerekli olduğunu düşünen bireyler ve COVID-19 aşılarını olanlar doğru orantı göstermektedir. Sonuç: Bu çalışma, bireylerin aşı olma davranışı ile 5C modelindeki psikolojik öncüller arasında anlamlı ilişkiler olduğunu göstermektedir. Güven, hesaplama ve kolektif sorumluluk, aşı olma davranışıyla pozitif; kayıtsızlık ve kısıtlama ise negatif ilişkilidir. COVID-19 aşılarına yönelik tereddüt, diğer aşılara göre daha fazladır ve temel gerekçe yan etkilerle ilgilidir. Sağlık çalışanlarında güven düzeyi daha yüksek olup, bilgi arttıkça aşıya yönelim artmaktadır. 5C ölçeği, kişiye özel bilgilendirme ve ikna stratejileri geliştirmek için etkili bir araç olabilir. Birinci basamak sağlık hizmetleri bu süreçte önemli bir rol üstlenmelidir. Anahtar Kelimeler: Aile hekimliği, aşı kararsızlığı, aşı reddi