Erken çağlardan XII. yüzyıla kadar İç ve Ön Asya'da Türk kadın giyim-kuşamı

Türk kültürü, İç Asya olarak tabir edilen Türkistan bölgesinden Anadolu ve Avrupa kültür sahalarına kadar ilerleyen geniş bir kültür coğrafyasına nüfuz etmektedir. Şamanizm ve tabiat kültü ile oluşmaya başlayan Türk sosyo-kültürel hayatı, çeşitli kültür, medeniyet ve dinleri harmanlayarak bugüne ulaşmayı başarmıştır. Türk kültürü, İç Asya'da bozkır kültürüyle şekillenip; Türklerin, Batıya doğru gerçekleştirdikleri göç hareketleri neticesinde Ön Asya'da ılıman iklim kuşağı ve deniz ile tanışarak sert kültür havzasını, Akdeniz kültürü ve İslâmiyet'le sentezlemişlerdir. Türk kültürünün geniş nüfuz etkisinden dolayı çalışmamız, eski çağlarda Türklerin İslâmiyet ile tanışmadan evvelki devirlerinde İç Asya olarak kabul gören Türkistan bölgesindeki Türk kadınının, giyim-kuşamı temel alınarak hazırlandı. Akabinde, Türk kadın giyim-kuşamındaki sürerliliği dikkat nazarlara sunmak adına, İç Asya'da İslâmiyet ile tanışan Türk devletleri ve Türk-İslâm sentezinin mihengi Selçuklular çalışma konusuna bahis edildi. Baskın kültür yapısına sahip Türk devletleri, çalışma içerisinde siyasi yapılaşmadaki kronolojik sıralamaya uygun olarak tasniflendirildi. İlkel devir olarak adlandırılan erken çağlardan XII. yüzyıla kadar Türklerin botanik bilgilerinin, dokuma sanatındaki tekniklerinin ve materyallerinin içinde bulundukları çağa münhasır olarak iyi derecede bilgi ve beceriye sahip oldukları arkeolojik buluntularla desteklendi. Türk kültür tarihinde kadın giyim-kuşamının değişimleri ve dönüşümleri; arkeolojik buluntular, yazmalar, yazıtlar ve dil argumanına bağlı olarak sözsel veriler ışığında incelendi. Çalışma içerisinde temel iletişim aracı dil argümanında yer alan söz ve söz öbeklerindeki kültürel kodlarla, kadın giyim-kuşamının temeli oluştu. Türk kadın giyim-kuşam kültürüne dair, Dîvânu Lugâti‟t-Türk, Eski Uygur Türkçesi ve Tarama Sözlüğü özelinde söz ve söz öbeklerimiz üzerinden incelemeler tamamlandı. Türk kadın giyim-kuşam ürünleri, toplumun sosyo-kültürel betimlemelerini, kültürel kodlarını ve değerlerini bugüne taşımayı başaran nadide bir örnekdir. Çalışmamız, Türk kadın giyim-kuşamının, örtünme ve dış etkilerden korunma gibi temel gereksinimlerden ziyade kültürel değerleri üzerinde barındıran ve nesiller arası aktarımı sağlayan somut bir materyal olduğunu kanıtlama gayesi barındırmaktadır. Anahtar Kelimeler: Türkistan, İç Asya, Anadolu, Türk Kadın Giyim-Kuşamı, Kültür Kodları, Kültürel Bellek