Erken cumhuriyet dönemi harf inkılabından önce yazılmış psikoloji kitaplarının eğitim programları ve genel öğretim ilkeleri bağlamında analizi

Bu araştırmanın temel amacı, Cumhuriyet Dönemi'nde harf inkılabından önce yazılmış İbrahim Alâeddin Gövsa'nın(İAG) "Çocuk Ruhu" ile Mustafa Şekip Tunç (MŞT)'un "Felsefe Dersleri-Ruhiyat" adlı psikoloji kitaplarını biçim, kapsam ve eğitim programının öge ve temelleri ile genel öğretim ilkeleri bağlamında incelemektir. Böylece, çağdaş eğitim programı ile psikoloji ve pedagoji disiplinlerinin tarihî gelişim seyri ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bundan amaç, bugün okullarda sürdürülen formel eğitimde yaşanan sorunların kaynağına dair literatüre katkı sağlamaktır. Nitel paradigmaya uygun olarak kurgulanan çalışma, tarihî survey yöntemi ile yürütülmüştür. Çalışmanın verilerini seçilmiş iki kitabın taranması ile elde edilen yazılı belgeler oluşturmaktadır. Orijinal nüshası Osmanlı Türkçesi ve Arap alfabesi ile kaleme alınmış olan bu tarihî belgelerin çözümlenmesinde dokümanter analiz tekniğinden yararlanılmıştır. Analizlerde önce araştırmacı tarafından her iki kitabın orijinal nüshalarına ulaşılmış ve yine araştırmacı tarafından bu nüshalar üzerinden günümüz Türkçesine çeviri yapılmıştır. Biçimsel incelemede söz konusu kitaplar; yazar bilgileri, basım yılı, sayfa sayısı ve yapısı vb. daha çok fiziksel özellikleriyle analiz edilmiştir. Kapsam incelenmesinde ise bu kitaplarda geçen kavram, terim ve kuramlar, modern psikoloji ve pedagoji literatürü ile kıyaslanarak betimlenmiş ve yorumlanmıştır. Bu kavramların daha iyi anlaşılması için bahse konu kavram ve terimler tablolar hâlinde gösterilmiştir. Çalışmanın alt amaçları doğrultusunda yine her iki kitap kapsamı, çağdaş eğitim programının ögeleri, psikolojik ve tarihî temelleri ile öğretim süreci bağlamında irdelenmiştir. Öğretim süreci boyutunun çerçevelenmesinde genel öğretim ilkeleri esas alınmıştır. Bundan amaç, resmî otorite tarafından yazdırılmış olan bu psikoloji kitaplarının, çağdaş eğitim programının teorik ve pratik öncülleri olup olmadıkları ile müfredatın tarihî sürümü sayılıp sayılamayacağının ortaya konulmasıdır. Çalışmada, incelenen her iki kitabın da dönemin çok önemli düşünürleri ve devlet adamları vasıflarına sahip yazarlar tarafından kaleme alındığı ve bu itibarla her iki eserin de bilimsel niteliği haiz oldukları belirlenmiştir. İncelenen her iki kitap biçimsel olarak günümüzdeki ders kitaplarına karşılık gelmektedir. Hedef kitlesi öğrenciler, öğretmen adayları ve öğretmenler olan bu kitaplar; amaç, içindekiler, ana bölüm, alt bölüm veya başlıklar ile metin içerisinde şekil ve dipnot şeklindeki açıklamalar olmak üzere sistematik bir üslüpla kaleme alınmıştır. Oldukça zengin içeriğe sahip olan söz konusu iki kitabın kapsamı, genel hatlarıyla psikoloji kuram, kavram, terim ve bilgileri ile ilgili olsa da, bunlara felsefe, sosyoloji ve pedagoji ile ilişkilendirilerek yer verilmiştir. Çalışmada bu tarz, o dönemin akademik, edebî ve kültürel bir özelliği olarak değerlendirilmiştir. Kapsam olarak psikoloji, eğitim psikolojisi ve yer yer bilim tarihi ve metodolojisini çağrıştıran her iki kitap da bu zengin içeriğiyle günümüz psikoloji ve pedagoji disiplinlerinin gelişmesine ciddi katkı sağlamışladır. Eğitim programı ve öğretim süreci bağlamında irdelenen her iki kitabın da çağdaş eğitim programının genel amaç ve içerik ögelerini havi oldukları; programın tarihî ve psikolojik temellerini yansıttıkları ve bazı genel öğretim ilkelerini gözettikleri belirlenmiştir. Çalışmada bütün bunların neticesinde, gerek İAG'nın "Çocuk Ruhu" kitabı ve gerekse Mustafa Şekip Tunç'un "Felsefe Dersleri-Ruhiyat" kitabının, doğrudan çağdaş eğitim programını çağrıştırmaktan ziyade, "müfredat" veya "müfredatın öncülü" sayılabileceği sonucuna varılmıştır. Anahtar Kelimeler: "Çocuk Ruhu", "Felsefe Dersleri-Ruhiyat", Osmanlı'da psikoloji, İlm-i ruh, Eğitim programları, Genel öğretim ilkeleri, "İbrahim Alâeddin Gövsa", "Mustafa Şekip Tunç".