Erkin Vahidov'un şiirleri üzerine dil ve üslup çalışması

Erkin Vahidov, klasik Özbek şiirinin geleneklerini devam ettirdiğişiirlerinden oluşan ?YÃ¥şlik DevÃ¥ni?nın yanı sıra vatandaşlık ruhu ileyoğrulmuş "Tirik SayyÃ¥ralar", "Şarkiy KirgÃ¥k", "Yahşidir Aççik Hakikat"eserleri, savaş dönemlerinde yaşanan facialarından bahsettiği "Nidâ", realistdüşünceyle yazılan "Ruhlar İsyÃ¥ni" adlı felsefû destanı, "İstanbul FÃ¥ciasi" adlıdramasıyla Özbek edebiyatında ayrı bir yere sahiptir. Bunların yanı sıra o,mizahû şiirlerinden oluşan "DÃ¥nişkişlÃ¥k Latifaları" serisi ve "Åltin DevÃ¥r"komedisinin yanı sıra muhtelif tarihlerde yapmış olduğu şiir tercümelerimüstakil tercümeleri vardır. Bu tercümeler Şair Aleksanr Sergeyeviç Puşkin,Ebû Ali İbn Sina, Aleksandr Blok, Aleksandr Tvardovski, Andrey Malişko,Bûdil, Bogumil Gyozel, Friedrich Schiller, Gevorg Emin, Goethe, Hâfız-ıŞûrazû, Mihail Svetlov, Mirza Gâlib, Muhammed İkbâl, Muhran Maçavariani,Rasul Hamzatov, Sergey Yesenin, Sil'va Kaputikyan ve Ülfet'ten bir çok şiirtercüme etmiştir. Erkin VÃ¥hidov, dünya görüşü, vatandaşlık duygusu, edebûkonularla ilgili müşahadelerini ?ŞÃ¥iru Şeru Şuur? adlı eseri ile ?İztirÃ¥b? adlıeserinde ortaya koymuştur. O, Taşkent Devlet Üniversitesinde okuduğudönemde (1955-1960) F. Karimov, M. Mallayev, S. Dâlimov, M. Koşcânov, F.Sulaymânova, Â. Şarafuddinov, L. Kayumov gibi meşhur tenkitçi, edebiyatçıâlimlerden dersler almıştır. Yine Erkin Vâhidov, aynı senelerde cumhuriyetYazarlar birliğinde de ve bazı edebiyat mahfillerinde Mirtemir ve Gayratû'ninde sohbetlerine katılmıştırSanatkârın, üslubunu şekillendirmesi ve bu çerçevede eserleriniortaya koymasında toplumun içinde bulunduğu durum, dönemin siyasigelişmeleri, edebû ortam ve yetişme ortamının önemi kadar onun istidadınınderecesi, karakteri, bir millete mensup olma duygusu, vicdanı, inandıkları daönemli rol oynar. Bunların yanı sıra sanatçının kendine özgü ıstırapları veyaşadığı zorluklar da bu yolda tesiri olan hususlardır Bu itibarla ErkinVâhidov'un sanat hayatında 1950'li yıllara kadar yazmış olduğu şiirlerindetabiat manzaralarına bir çocuk bakışıyla tasvir etme gayreti vardır. ?YÃ¥şlikDevÃ¥ni? adlı eseriyle 1960'lı yılları geçiren Vâhidov'un sosyalizmin hâkimolduğu bu dönemde daha ziyade klasik şiir geleneği çizgisinde şiirler yazdığıgörülür. Bu dönemdeki şiirlerinde bir taraftan sevgi motiflerini kullanırken,diğer taraftan da geleneksel şiirin türlerinin özellikle de gazelin canlanmasınayardımcı olmuştur. Şair insanın kanındaki ezelû, doğal, paha biçilemez duyguolan sevgi ile beraber, asırlardır sevgi terennümlerini söyleyen kadim gazeliolduğu gibi savunur, şiirsel gazel, öylesine şiirsel şekil anlamında değil, aynızamanda, sevginin, sonsuz insani duyguların sembolü olarak da savunulur.Bu dönemlerde, aruzu ve gazeli savunmak gerçekten de büyük cesaretistemektedir. ?YÃ¥şlik DevÃ¥ni?nda yer alan şiirleriyle Vâhidov, gazellerin şeklioluşumu konusunda yeni usulleri tecrübe etmiş, bunun yanı sıra Nevâû,Bâbür, Meşreb, Fuzulû gibi sanatkârların hem eserlerinin hem de kendilerininhafızalarda canlı bir şekilde muhafazasını sağlamıştır.Toplumda, yeni bir ruhun ve yeni fikirlerin oluşmamaya başladığıdönem olan 1950'li yılların ortaları, 60'lı yılların başlarında insanın içdünyasına ait hususları ve hakikat olarak telakki ettiği konuları şiirlerindeişlemeye başlar. Milletinin başına gelenlerden dolayı mustarip olan şairkinayeli bir ahenk ile yoğurduğu şiirlerinde dönemin adaletsiz düzeninden,toplumdaki durgunluktan, mutlak itaati tercih eden kullardan şikâyet eder veülkesinde hükümran olan istibdata karşı isyankâr şiirler yazar.1970'li yıllarda şairin bütün âlimin derdini kendinde tecessüm ettirenşiir arayışları görülür. ?YokalgÃ¥n Şer?le ilk örneğini ortaya koyduğu bu husus?Tirik sayyÃ¥ralar? ve ?İstanbul FÃ¥ciasi? destanlarında görülür. Gerçek hayatayaklaşma, zamana, mekâna ve insan dair problemleri görebilme;bulduklarında beşerû anlamlar arama bu devirdeki en iyi destan ve şiirlerehas özelliklerdir. Erkin Vâhidov'un şiirlerinde -özellikle 1970-1980'li yıllarda-gerçeğe, rivayet ve hikâye usulüne temayül görülür. Bu dönemde yazmışolduğu şiirlerinde insanın hayatı, kaderinin belirsizliği, insanın ruh dünyasınıoluşturan sırların tahlil edilmesi gayesi vardır.Gerek nazım şeklerinde yapmaya çalıştığı yenilikler, gereksemuhtevada takip ettiği çizgi yönünden Özbek şiiri içerisinde eski ile zamanınıbirleştirme amacında olan Vâhidov, milletinin çektiği sıkıntıları dile getirmegayret ve azmiyle şiirler yazmıştır.