Ermeni kaynakları ve seyahatnamelere göre Cengiz Moğollarının kültürel yapısı

Bu çalışmada dünya tarihinde eşine az rastlanan büyüklükte bir istila hareketine sebep olan Moğolların siyasi ve askerî başarılarının arkasında yatan kültürel unsurlar ortaya konulmaya çalışılmıştır. Böylelikle Moğol istilası daha sağlıklı bir şekilde tahlil edilebilecektir. Ayrıca Cengiz Han ve çocukları dönemindeki Moğolların kültürel hayatlarındaki değişimler de belirlenmeye çalışılmıştır. Çalışmada Moğollara ait en önemli kaynak olan Moğolların Gizli Tarihi, Ermeni kaynakları ve seyahatnameler esas alınarak, Cengiz Han ve onun çocukları dönemindeki Moğolların kültürel yapısı incelenmiştir. Bu konuya ışık tutan kaynaklardan yararlanılarak Cengiz Han dönemi ve sonrasındaki Moğol hâkimiyetinin bütün yönleriyle ortaya konulabilmesi için Moğolların sosyal, iktisadi, kültürel, idari ve askerî yapıları incelenmiştir. Çalışmanın giriş kısmında Moğol siyasi tarihi kısaca özetlendikten sonra, seyahatnameler, Ermeni kaynakları ve diğer kaynaklar hakkında bilgi verilmiştir. Moğol sosyal hayatı içinde özellikle din ve yasa hakkındaki bilgilere geniş yer ayrılmıştır. Bunun yanında sosyal hayata dair Moğolların dış görünüşleri, karakteri, aile ve evlilik müessesesi, boy-oymak teşkilatı ve gündelik yaşama değinilmiştir. İktisadi hayat hususunda göçebe hayatın bir unsuru olan avcılık ve Moğol atının gündelik hayatta ve savaş zamanındaki önemine ağırlık verilmiştir. Ayrıca Moğol ticari hayatı ve vergilendirme sistemi tespit edilmeye çalışılmıştır. Maddi kültür çerçevesinde Moğol çadırı ve beslenme kültürü en çok işlenen konular olmuştur. Burada ayrıca Moğol kıyafetleri, adetleri, temizlik kültürleri, hastalıklar ve tedavi yöntemleri, eğlence ve spor faaliyetlerine dair konular işlenmiştir. İdari ve askerî yapılanmada han seçimine ve buna etki eden kurultaya, devlet bürokrasisi içinde yer alan görevlilerin önemine, diplomasiye dair bilgilere, posta teşkilatının işleyişine ve Moğol ordu teşkilatına dair bilgilere yer verilmiştir. Sonuç kısmında ise tüm bu bilgilerin genel bir değerlendirmesi yapılmıştır. Moğolların kültürel yapılarının incelemesiyle Moğol istila hareketinin kısa sürede bu kadar başarılı olmasının arkasında yatan kültürel unsurlar tespit edilmeye ve değerlendirilmeye tabi tutulmuştur.