Erodium somanum H. Peşmen'un autekolojisi ve koruma biyolojisi

Erodium somanum H. Peşmen' un autekolojisi ve koruma biyolojisi üzerine yapılan bu araştırmada; türün bazı biyolojik özellikleri, populasyon özellikleri ile bu özelliklerin zamana bağlı değişimleri, ekolojik özellikleri ve üreme biyolojisine ait özellikler belirlenmiş, koruma kapsamında uygulama çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler ışığında türün IUCN kategorisi güncellenmeye çalışılmıştır. Türün bilim dünyasına tanıtılması dışında yapılmış herhangi bir çalışma olmadığından deskripsiyonu hariç tüm incelemeler ilk kez bu çalışma ile ortaya koyulmuştur.Türe ait morfolojik, palinolojik, sitolojik çalışmalar ile türün bazı biyolojik özellikleri belirlenmiştir. Morfolojik çalışmalar ile türün dişi ve erkek bireylerinin çiçek durumlarındaki çiçek sayılarındaki fark ortaya koyulmuştur. Ayrıca meyva, tohum ve polen özellikleri belirlenerek Taramalı Elektron Mikroskobu görüntülerine ait fotoğraflara yer verilmiştir. Meyve büyüklüğünün 5?5.5 cm arasında değil 4.8?8 cm arasında değiştiği, merikarpların ise 8 mm değil 9?12 mm arasında değiştiği belirlenmiştir. Merikarpın ise literatürdekinin tersine sığ bir çukurcuğa sahip olduğu belirlenmiştir. Polen şekli sferoidal, polen tipi trizonokolpat, ortalama polar çap 66.03 ?m ve ekvatoriyal çap ise 62.94 ?m olarak belirlenmiştir. Yapılan sitolojik çalışmalar ile türe ait kromozom sayısı ilk kez bu çalışma ile belirlenmiş ve 2n=18 bulunmuştur.Populasyon özelliklerinden yayılış alanı 91267 m2 olarak belirlenirken populasyon büyüklüğü ortalama 273801 birey olarak hesaplanmıştır. Populasyon yoğunluğu ise m2 başına 3.04 birey olarak bulunmuştur. Populasyondaki bireylerin büyüklük ve eşey dağılımlarının incelenmesi ile 0?25 cm2 arasında alan kaplayan bitkilerin %83'ünün henüz cinsi olgunluğa erişmediği tespit edilmiştir. Populasyondaki cinsiyet oranı ise 1.26 olarak belirlenmiştir. Çalışma süresi (2007?2009) boyunca ortalama yıllık demografik artış %35 olarak tespit edilmiştir. Populasyon çalışmalarından elde edilen veriler ve IUCN (2006) kriterlerine göre türün CR B2ab(iii)+(iv) tehlike kategorisine yerleştirilmesi önerilmiştir.Türün yayılış gösterdiği topraklar, hafif alkali ve genelde kireçli bir yapıya sahiptir. Yayılış gösterdiği toprakların içerdiği demir miktarı yüksek, fosfor ve mangan miktarı ise düşüktür. Yayılış alanının bulunduğu bölge Kışı Serin Tip, Yarı-Kurak Üst Akdeniz iklimi içerisine girmektedir. Çiçeklenme dönemi, mart ayının son haftası ile mayıs ayının son haftası arasında iken çiçeklenmenin en yoğun gözlemlendiği zamanlar nisan ayının son iki haftası ile mayıs ayının ilk iki haftasıdır. Çiçeklenme ve tozlaşmanın 15?22 oC arasındaki sıcaklıklarda gerçekleştiği tespit edilmiştir.Üreme biyolojisine ait çalışmalar kapsamında; türe ait polen sayısının polen/ovül oranı hesabına göre dışa dölek bir tür için düşük olduğu tespit edilmiştir. Tozlaşmasının daha çok kınkanatlılar ile gerçekleştiği belirlenmiş ve en önemli tozlaştırıcıları da familya düzeyinde tespit edilmiştir. Polen canlılık düzeyi, 1. gün %93, 2. gün %81, 3. gün %75, 4. gün %71 olarak belirlenmiştir. Stigma olgunluğu incelenen çiçeklerde ise çiçek açılmasını takiben enzimatik bir aktivitenin başladığı bu aktivitenin özellikle 2. ve 3. günlerde arttığı daha sonraki günlerde ise yavaş yavaş düştüğü tespit edilmiştir. Tohum canlılığı %81, çimlenme başarısı ise %80 olarak bulunmuştur. Üreme başarısını temsil eden bitki başına tohum oluşturma kapasitesi ise %36 olarak belirlenmiştir.Ex-situ koruma uygulamaları çerçevesinde, 90 adet tohum çimlendirilmiş, elde edilen 65 adet fide kendi ortamlarından getirilen toprağa aktarılarak büyütülmeye çalışılmış ancak başarılı olunamamıştır. Ayrıca doğal ortamından canlı olarak getirilerek kendi ortamlarından gelen toprağa alınan bitkiler Celal Bayar Üniversitesi Kampüs alanında yaşatılmaya çalışılmaktadır. İn-situ koruma uygulamaları çerçevesinde ise bitkinin doğal ortamına tohum ekimi mart ve kasım aylarında yapılmış ve ekilen tohumların büyük bir kısmı çimlenmiştir. Ancak çimlenme olayı ilkbaharda gerçekleştiğinden çimlenen fideler yaz sıcaklığını ve kuraklığını atlatamayarak ölmüşlerdir. Türün hayat döngüsü içerisinde çimlenme döneminin sonbahar mevsimi olduğu tespit edilmiştir. Başarılı bir in-situ uygulama programı için tohum ekiminin yaz sonu yapılması gerektiği ortaya çıkmıştır.