Esence Dağları'nın (Erzincan) buzul jeomorfolojisi ve jeokronolojisi

Bu çalışma, Doğu Anadolu bölgesindeki yüksek dağlık alanlardan biri olan Esence Dağları'ndaki buzullaşma süreçlerine ait jeomorfolojik şekiller üzerine odaklanmaktadır. Erzincan ilinin en yüksek zirvesine sahip olan ve Erzincan ovası ile Tercan-Çayırlı depresyonu arasında 3549 metre yüksekliğe ulaşan Esence Dağları'nın buzul jeomorfolojik özellikleri, Coğrafi Bilgi Sistemleri, Uzaktan Algılama teknikleri, morfometrik analizler ve arazi çalışmaları kullanılarak incelenmiştir. Bu incelemeler, buzul rekonstrüksiyonu ve yaşlandırma çalışmaları ile desteklenmiştir. Buzul jeomorfolojisine ait yöntem ve tekniklerin kullanıldığı bu çalışma ile Esence Dağları'nda sirk ve vadi buzullaşmalarının yaşandığı belirlenmiştir. Alp tipi buzullaşma olarak bilinen bu özellik, topografyanın sınırladığı buzullaşmaları tanımlar. Dağlık alanda, toplamda 8 buzul vadisi ve farklı boyutta 47 sirk tespit edilmiştir. En belirgin buzul izleri Aksu, Yedigöller, Soğanlı, Teknecik ve Karakaya buzul vadilerinde gözlemlenmektedir. Ayrıca, buzul jeomorfolojisinin belirleyicilerinden olan aretler, farklı tipteki morenler, buzul gölleri, hörgüç kayaları, törpülenmiş yüzeyler ve sandurlar, dağlık bölgede belirgin bir şekilde görülen önemli buzul şekilleridir. Yine kaya buzulları, girlandlar, çemberler, talus konileri ve protalus setleri çalışma sahasında görülen periglasiyal şekillerdendir. Buzul rekonstrüksiyonu sonucuna göre, çalışma sahasındaki paleobuzulların 61.33 km² alan kapladığı, kalınlıklarının 111 m ile 230 m arasında değiştiği, yaklaşık 14 km uzunluğa ulaşan paleobuzulların buzul dillerinin de ~1900 m yükseltiye kadar indiği belirlenmiştir. Ayrıca, paleo kalıcı kar sınırının 2746 m'den geçtiği tespit edilmiştir. Moren depolarından elde edilen OSL tarihlendirilmesinde 33.84 ± 4.56 ve 44.54 ± 6.73 bin yıl yaşları elde edilmiştir. Bu da buzullaşmanın MIS 3 (57–29 bin yıl) döneminde yaşandığını ortaya koymaktadır.